Deneysel parçacık fiziği araştırmalarında yapay zekânın deney tasarımlarından simülasyonlara kadar tüm süreçlere entegre edilmesinin önem taşıdığına dikkat çeken Yer, ABD’deki parçacık fiziği topluluğunun “AI-Native” olarak tanımlanan yapay zekâ merkezli bir araştırma ekosistemi oluşturmayı hedeflediğini söyledi.

Bu dönüşüm sürecinde ABD Enerji Bakanlığı’na (DOE) bağlı Fermilab, Brookhaven ve Lawrence Berkeley laboratuvarlarının yanı sıra çok sayıda üniversitenin de iş birliği içinde çalıştığını belirten Yer, söz konusu girişimin bilimsel araştırmaların geleceğine yönelik önemli bir altyapı hazırlığı niteliği taşıdığını kaydetti.

“Aristo ile Phyllis’in hikâyesi, bilim ile teknoloji arasındaki ilişkiyi anlatıyor”

Bilgisayarın icadının bilim ve endüstride yarattığı teknolojik paradigma değişimine benzer bir sürecin yaşandığını ifade eden Oğuzhan Yer, özellikle büyük dil modelleri (LLM) ve derin öğrenme alanındaki gelişmelerin bilimsel çalışmalara önemli ölçüde hız kazandırdığını vurguladı.

Yer, “Son yıllarda yaşanan gelişmeler, araştırmalara muazzam bir ivme kazandırırken, bilimsel süreçlerde zaman yönetimini de yeniden şekillendiriyor” değerlendirmesinde bulundu.

Yapay zekânın sunduğu imkânların bilim dünyası tarafından göz ardı edilmesinin mümkün olmadığını belirten Yer, bilim ile teknoloji arasındaki ilişkiyi açıklamak için ortaçağ anlatılarında yer alan Aristo ile Phyllis hikâyesine dikkat çekti.

Yer, “Meşhur ortaçağ anlatısında güzelliğiyle Aristo’yu büyüleyen Hint saray hizmetçisi Phyllis’in, ünlü filozofu sırtında taşımaya zorlaması; günümüz bilim ve teknolojisi arasındaki ilişkiyi anlamak açısından oldukça çarpıcı bir metafor sunuyor.” ifadelerini kullandı.

AI-Native ekosisteminin, bilimin teknolojiyi yalnızca bir araç olarak değil, doğayı anlamada entegre bir ortak olarak konumlandırması açısından kritik bir dönüşüm anlamına geldiğini belirten Yer, yapay zekânın bilimsel keşif süreçlerine daha kapsamlı ve sistematik biçimde entegre edilmesinin temel bilimlerden endüstriyel araştırmalara kadar geniş bir alanda yeni bir dönemin kapısını aralayabileceğini söyledi.

Çok Katmanlı Dijital MücadeleOrta Doğu bölgesinde uzun süredir devam eden çatışmalar, geleneksel askeri yöntemlerin ötesine geçerek çok daha karmaşık ve dijital bir ortama taşındı.

Siber Güvenlik Uzmanı Furkan Erdoğan, bölgede yaşanan son gelişmeleri salt fiziksel bir askeri operasyon olarak değerlendirmenin eksik bir yaklaşım olacağını belirtti. Erdoğan, "Artık savaşlar sahada değil, kod satırlarında da kazanılıyor" diyerek diplomasinin, ekonomik yaptırımların ve özellikle dijital alanın çatışmaların merkezine yerleştiğini vurguladı. Modern savaş konseptinde devletlerin gücü, sahadaki askeri kapasitesinden ziyade siber altyapılarının dayanıklılığı ve dijital dünyadaki operasyonel etkinliği ile ölçülüyor.

Hedefte Kritik Sistemler Var

Siber güvenlik, mevcut bölgesel güç denkleminin tam merkezinde bulunuyor. Günümüzde saldırılar yalnızca konvansiyonel silahlarla yapılmıyor; yazılım kodları ve veri akışlarına yönelik müdahalelerle ülke sistemleri işlevsiz bırakılabiliyor. Hedef alınan unsurların başında kritik altyapılar, finansal ağlar ve kamu kurumlarının bilgi sistemleri geliyor. Bu noktada devreye giren siber istihbarat, tehlikeleri henüz gerçekleşmeden sezme kabiliyeti sunarak görünmeyeni görünür kılıyor.

Furkan Erdoğan, devletler için asıl avantajın saldırı sonrası hasar tespiti veya müdahale değil, tehdit aktörlerini analiz ederek olası riskleri önceden tespit etmek olduğunu aktardı. Kriz anlarında dijital sahada genellikle dezenformasyon kampanyaları, sosyal medya üzerinden yürütülen algı operasyonları ve kritik sistemlere yönelik doğrudan saldırılar gözlemleniyor. Sahadaki her fiziksel gelişme, anında dijital dünyada karşılık bularak kamuoyu algısını yönlendirmek için kullanılıyor.

Türkiye'nin Stratejik Konumu ve Riskler

Bulunduğu coğrafi ve stratejik konum itibarıyla Türkiye, bölgesel krizlerin etkilerini doğrudan ve yakından hissediyor. Bu durum, ülkeyi hem fiziksel güvenlik hem de siber tehditler açısından daha açık bir konuma getiriyor. Erdoğan, özellikle enerji tesisleri, bankacılık ve finans sistemleri ile temel kamu kurumlarının potansiyel hedefler listesinde üst sıralarda yer aldığının altını çizdi. Uzmana göre Türkiye'nin siber güvenlik alanındaki temel zafiyeti, olaylara proaktif yaklaşmak yerine reaktif bir tutum sergilemesi. Saldırı gerçekleştikten sonra harekete geçmek, modern dijital savunma anlayışıyla örtüşmüyor. Nitelikli insan kaynağı eksikliği ve yerli teknoloji üretimindeki mevcut yetersizlikler de acilen geliştirilmesi gereken temel alanlar olarak öne çıkıyor.

Siber Egemenlik İçin Acil Adımlar

Milli güvenliğin tam anlamıyla sağlanması adına Türkiye'nin izlemesi gereken yol haritası uzmanlar tarafından net bir şekilde çiziliyor. Siber istihbarat kapasitesinin acilen artırılması ve yerli siber güvenlik çözümlerine güçlü yatırımlar yapılması bir zorunluluk olarak değerlendiriliyor. Kritik altyapılar için çok katmanlı gelişmiş savunma ağlarının kurulması, tek merkezden yönetilen bir siber komuta yapısının inşa edilmesi ve dezenformasyon ile mücadele mekanizmalarının etkinleştirilmesi şart.

"Ya Devlet Başa Ya Kuzgun Leşe"

Geçmişten günümüze ulaşan tarihi "Ya devlet başa ya kuzgun leşe" sözü de siber çağda tamamen farklı bir boyut kazanmış durumda. Erdoğan bu ifadeyi, modern devletlerin siber egemenlik ve veri güvenliği kapasitesi üzerinden okumak gerektiğini belirtiyor. Dijital sınırlarını etkin şekilde savunamayan ülkelerin, coğrafi sınırlarını korumasının da imkansız hale geleceği öngörülüyor. Furkan Erdoğan, açıklamalarını oldukça net bir uyarıyla tamamladı: "Siber güvenliği güçlü olmayan bir devlet, gelecekte bağımsızlığını korumakta zorlanır." Bu bağlamda uzmanlar, siber güvenliğin yalnızca bir teknoloji meselesi olmadığını, doğrudan doğruya bir milli güvenlik meselesi olduğunu yineliyor.

Nisa Nur Yavuz, sosyal medya yönetimini yalnızca içerik üretimiyle sınırlı tutmayarak; analiz, hedefleme ve performans takibini kapsayan bütüncül bir strateji sunuyor. Gerçek zamanlı veri analizleri ve kullanıcı davranışlarını merkeze alan yaklaşımı sayesinde markalara özel yol haritaları oluşturan Yavuz, dijital yatırımların en verimli şekilde değerlendirilmesini sağlıyor.

Özellikle reklam yönetimi ve performans pazarlaması alanındaki çalışmalarıyla dikkat çeken Nisa Nur Yavuz, kampanya süreçlerini uçtan uca yöneterek ölçülebilir başarı elde edilmesine katkı sağlıyor. Reklam optimizasyonu, A/B testleri ve dönüşüm odaklı stratejilerle markaların yatırım geri dönüşünü artıran Yavuz, bütçelerin doğru hedef kitlelere ulaşmasını mümkün kılıyor.

Sosyal medya kampanyalarında yalnızca görünürlük değil; aynı zamanda satış, müşteri kazanımı ve marka sadakati gibi somut sonuçlara odaklanan Nisa Nur Yavuz, farklı sektörlerde faaliyet gösteren birçok markanın büyüme sürecine katkı sağlıyor. Veri temelli karar alma yaklaşımıyla dijital pazarlamada sürdürülebilir başarıyı mümkün kılıyor.

Yeni kurulan girişimler ve büyüme hedefi olan markalar için doğru konumlandırmanın kritik olduğuna dikkat çeken Nisa Nur Yavuz, hedef kitleye uygun iletişim dili ve stratejik içerik planlamasıyla markaların rekabette öne çıkmasına destek oluyor.

Dijital dünyada kalıcı başarı elde etmek isteyen markalar için veri odaklı stratejilerin vazgeçilmez olduğunu vurgulayan sosyal medya uzmanı Nisa Nur Yavuz, profesyonel yaklaşımı ve güçlü analiz kabiliyetiyle markalara değer katmaya devam ediyor.

Türkiye’de genç bir girişimci, diyabet hastalarının hayatını kolaylaştıracak önemli bir projeye imza attı.

Lise öğrencisi Toygar Ateş, geliştirdiği “ulaşılabilir insülin pompası” projesiyle hem maliyetleri düşürmeyi hem de daha geniş kitlelerin bu hayati teknolojiye erişimini sağlamayı hedefliyor.

Günümüzde dünya genelinde milyonlarca Tip 1 diyabet hastası, yaşamlarını sürdürebilmek için insülin pompalarına ihtiyaç duyuyor. Ancak bu cihazların yüksek maliyetleri, birçok hasta için erişimi zorlaştırıyor. Bu soruna çözüm üretmek isteyen Toygar Ateş, yenilikçi bir yaklaşımla düşük maliyetli ve kullanıcı dostu bir insülin pompası tasarladı.

Ateş’in geliştirdiği sistem, klasik insülin kalemlerinin çalışma prensibini pompa teknolojisiyle birleştiriyor. Bu sayede hem taşınabilirlik hem de kullanım kolaylığı sağlanırken, üretim maliyetlerinin de önemli ölçüde azaltılması hedefleniyor.

Proje kapsamında geliştirilen cihazın patenti, 22 Aralık 2025 tarihinde onaylandı. Bu önemli gelişmenin ardından Toygar Ateş, projesini küresel ölçekte koruma altına almak amacıyla Ocak 2026’da Amerika merkezli PCT (Patent Cooperation Treaty) başvurusunu da gerçekleştirdi.

Ateş, projesinin temel amacının “insülin pompalarını lüks olmaktan çıkarıp herkes için ulaşılabilir hale getirmek” olduğunu belirtiyor.

Genç girişimci, ilerleyen süreçte projesini daha da geliştirerek uluslararası pazara açılmayı ve yatırım almayı hedefliyor. Aynı zamanda sağlık teknolojileri alanında Türkiye’den çıkan yenilikçi çözümler arasında yer almayı amaçlıyor.

Uzmanlara göre, bu tür düşük maliyetli medikal teknolojiler, özellikle gelişmekte olan ülkelerde diyabet yönetimini önemli ölçüde iyileştirme potansiyeline sahip.

Toygar Ateş’in geliştirdiği ulaşılabilir insülin pompası, hem sosyal etkisi hem de yenilikçi yaklaşımıyla dikkat çekerken, genç yaşta ortaya koyduğu bu girişimcilik örneği de ilham veriyor.

ÇOMÜ Ezine Gıda İhtisas Organize Sanayi Bölgesi Meslek Yüksekokulu'ndan Doç. Dr. Hasan Gül ve Turizm Fakültesinden Öğretim Görevlisi Bahattin Hamarat'ın araştırmacı grubunda bulunduğu proje Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) 1001 Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında 2,4 milyon lira destek aldı.

Çanakkale Boğazı'nı kapsayan tekne turu rotasında aralarında 1915 Çanakkale Köprüsü, Pers Kralı Xerxes'in tekneleri birbirine bağlayarak yaptığı köprü, Truva Savaşı, Çanakkale Muharebeleri gibi kentin 50 tarihi ve kültürel mirasının dijital içeriklerle anlatılmasının hedeflendiği proje kapsamında geliştirilen 'Dardanell-E' uygulaması aracılığıyla ziyaretçiler, VR gözlükleri eşliğinde tarihsel olayların üç boyutlu canlandırmalarını izleyebilecek.

Belirli noktalarda ise AR uygulamalarıyla tarihi yapıların geçmiş dönem görünümleri mobil cihaz ekranına yansıtılacak.

Uygulamanın bu yaz kullanıma sunulması planlanıyor.

'Farklı turizm projeleriyle entegre edilebilir'

Proje Yürütücüsü Prof. Dr. Erol Duran, AA muhabirine, projenin, Çanakkale Boğazı'nın jeolojik oluşum sürecinden başlayarak tarihsel katmanlarını dijital anlatımla sunmayı amaçladığını söyledi.

Rotada, Troas döneminden Osmanlı ve Cumhuriyet dönemine uzanan anlatım kurgusu bulunduğunu belirten Duran, Pers Kralı I. Xerxes'in boğaz üzerine kurdurduğu tarihi köprünün ve günümüzde hizmet veren 1915 Çanakkale Köprüsü'nün dijital ortamda karşılaştırmalı olarak canlandırılacağını ifade etti.

Duran, sanal gerçeklik uygulamasıyla Çanakkale Boğazı'nın 12 bin yıl önce oluşum aşamasının yanı sıra Troya'dan Cumhuriyet'e tarihin aşamalar ile önemli aktörlerinin simüle edilerek tanıtılacağını kaydetti.

Uygulamanın, ticari tur teknelerine entegre edilebilecek şekilde tasarlandığını vurgulayan Duran, 'İşletmeciler yolcu kapasitesi kadar VR gözlüğü kullanabilecek. Uygulama farklı turizm projeleriyle entegre edilebilir bir yapıya sahip.' dedi.

Muhabir: Burak Akay

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda İstanbul Teknik Üniversitesi Denizcilik Fakültesi'nde gerçekleştirilen faaliyette, ASELSAN ve Sefine Tersanesi tarafından geliştirilen MARLİN SİDA da görev yaptı.

MARLİN, senaryo gereği deniz yüzeyinde dolaşan mayınların tespitinde kullanıldı.

Mayınların otonom olarak tespit edilip sınıflandırılması görevi için yazılım tanımlı bir harp yeteneği (software defined warfare capability) MARLİN'e eklendi. Bu yetenek MARLİN'e ilave bir donanım veya ekipmanı eklenmeden sadece yazılımsal olarak kazandırıldı.

MARLİN, mevcut yetenekleri olan keşif gözetleme, elektronik harp ve suüstü harbine yeni bir yetenek seti eklenmesi sürecinde bulunuyor. Bu yeni yetenek seti sayesinde MARLİN, mayın harbi görevlerini de yerine getirebilecek. Mayın harbi çalışmalarına satıhtaki mayınların mevcut elektro optik sensörlerden alınan bilgilerin derin öğrenme ile işlenmesi sayesinde tespiti ve sınıflandırılması ile bir başlangıç yapıldı.

Satıhtaki mayınların tespiti için yapılan bu çalışma geliştirilen modelin daha geniş bir kütüphaneyle eğitilmesi ile sürecek. Birlikte harekat yapılan unsurlardan alınan video aktarımlarının (STM Togan dronu gibi) füzyonunda iyileştirmeler yapılmaya ve sensör çeşitliliğinin artırılmasına devam edilecek.

MARLİN, NATO faaliyetinde sürüklenen mayın senaryosunda harekatın tüm aşamalarında rol aldı ve tespit, sınıflandırma, diğer unsurlar ile birlikte harekat ve işbirliği görevlerini başarıyla yerine getirdi.

Mayın harbi yeteneği kazandırılması çalışmaları bundan sonra ileri aşamaları ile devam edecek. Su altı mayınlarının da MARLİN tarafından tespiti hedefleniyor. Ayrıca bununla eş zamanlı olarak kritik su altı altyapılarının gözetlenmesi ve korunması yeteneğinin de MARLİN'e eklenmesi amaçlanıyor.

Arkasında benzeri olmayan bir veri seti bulunuyor

MARLİN'in yazılım tanımlı harp kabiliyetlerinden biri olan mayın tespiti ve sınıflandırması, gelişmiş bir model kullanıyor.

Bu derin öğrenme modeli, Sefine Tersanesi Stratejik ve İnsansız Sistemler Araştırma Merkezi (SİSAM) tarafından derlenen ve literatürde benzeri olmayan, sentetik ve gerçek verileri içeren kapsamlı bir veri setiyle eğitildi.

Sistem, aldığı görüntüleri analiz edip haritalandırma çalışmaları yaparak deniz yüzeyindeki potansiyel anomalilerin tespit edilmesini sağlıyor.

Sistem, 'anomali' olarak işaretlediği nesnenin özgün frekans imzasını, şekilsel özelliklerini ve çevresel bağlamını, SİSAM veri setinde öğrendiği farklı nesne sınıflarıyla (mayın, deniz çöpü, ağ parçası, yüzen tahta ve benzeri) karşılaştırıyor. Bu detaylı karşılaştırma sayesinde model, tespit ettiği nesnenin bir mayın mı, yoksa zararsız bir cisim mi olduğunu yüksek doğrulukla ayırt edebiliyor.

Muhabir: Göksel Yıldırım

Mikro ve hafif sınıf İHA'larda entegrasyonu tamamlanan ve uçuş testleri gerçekleştirilen, platformdan bağımsız geliştirilen teknoloji, farklı tip ve sınıftaki hava araçlarına sürü yeteneğinin kazandırılmasına olanak tanıyor.

Komuta ve kontrol kabiliyeti, görev başlangıcı ve yönetiminin "yer kontrol istasyonu" üzerinden yürütülmesine dayanan sistemde, esnek iletişim mimarisi ve mesh tabanlı haberleşme protokolü sayesinde görev parametreleri sürüye otonom olarak dağıtılabiliyor ve sürekli veri paylaşımı sağlanabiliyor. Otonomi ve yapay zeka entegrasyonu ile sürüdeki her araç çevresel faktörlere göre rota ve görevini optimize edebiliyor, arıza veya kayıp durumunda görevler kalan unsurlara otomatik olarak devredilebiliyor.

Uçuş ve formasyon kabiliyeti kapsamında, koordineli kalkış ve iniş senaryoları destekleniyor. V formasyonu ile koordineli saldırı, çizgi formasyonu ile geniş alan taraması, kare formasyonu ile kritik unsur koruması ve çember formasyonu ile 360 derece çok yönlü saldırı senaryoları gerçek zamanlı olarak uygulanabiliyor. Ayrıca sistem, görev ihtiyaçlarına bağlı olarak alt sürülere ayrılabiliyor, keşif/istihbarat ve saldırı/angajman grupları otonom şekilde görev alabiliyor.

Farklı görevler için etkin çözüm

Sensör ve faydalı yük entegrasyonu çerçevesinde elektro-optik/kızılötesi sensörler ile hedef tespiti ve takibi yapılabiliyor, çoklu hedef tespitinde görev paylaşımı sağlanarak eşzamanlı angajman gerçekleştirilebiliyor. Radar, elektro-optik/kızılötesi keşif sistemleri ve elektronik harp birimleriyle entegrasyon kabiliyeti, sistemin müşterek hava savunma görevlerinde de kullanılmasına imkan tanıyor.

Hedefe yaklaşma ve angajman aşamasında araçlar, mesh haberleşme üzerinden rota bilgilerini senkronize ediyor, terminal dalış manevrası çarpışma önleme algoritmalarıyla güvenli şekilde yapılıyor ve saldırı, destek, gözetleme rollerinde dinamik görev paylaşımı sağlanıyor.

Sistem mimarisi, modüler yapısı sayesinde küçük ölçekli sürülerden yüzlerce araca kadar genişleyebiliyor. Açık mimari ile farklı İHA tipleri aynı sürü içinde görev yapabiliyor, haberleşme kaybı veya elektronik harp ortamında sürü kendi kendini yeniden organize edebiliyor.

Bu yetenekler sayesinde Otonom Drone Sürü Sistemi, savunma alanında koordineli saldırı, keşif ve lojistik görevlerde, güvenlik alanında sınır gözetleme ve kritik altyapı korumada, sivil uygulamalarda ise afet yönetimi, arama-kurtarma ve geniş alan taramasında etkin bir çözüm sunuyor.

Sahada yetenekleri kanıtlandı

Sürü dron çalışmaları, yalnızca laboratuvar veya simülasyon ortamlarında değil, sahada gerçekleştirilen fiili uçuşlarla da kanıtlandı. Operasyonel test seviyesinde yürütülen bu çalışmalar, sistemin görev icrasına uygunluğunu doğrudan sahada gösterdi.

Test ortamında çoklu sürü formasyonları denendi, ayrıca sürü halinde hedefe saldırı dalış testleri başarıyla uygulandı. Sistem operasyonel ortama yakın koşullarda entegre edilerek test edildi ve işlevselliği doğrulandı.

Bundan sonraki aşamada, sürü zekasının DASAL ürün gamındaki tüm İHA platformlarına uygulanması ve farklı görev konseptleri için ölçeklendirilmesi planlanıyor. Sistem, halihazırda sipariş alınması durumunda operasyonel kullanıma uygun seviyeye ulaştı.

Bilişim Vadisi, TEKNOFEST 2025'te girişimlerinin uluslararası ödülleri, gençlerin üretme heyecanı ve teknoloji ekosistemine kattığı vizyonla dikkati çekti.

TEKNOFEST çerçevesinde düzenlenen TÜRKPATENT ISIF'25 - 10. Uluslararası Buluş Fuarı, Bilişim Vadisi firmaları için bir başarı hikayesine dönüştü.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır'ın takdim ettiği ödüllerde, insan gözünü taklit eden ileri düzey yapay zeka görme teknolojisiyle "From Your Eyes", Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) tarafından verilen "En İyi Ulusal Ödüle" layık görüldü.

Kimyasal kullanmadan sivrisineklerle mücadelede ultrasonik kontrol cihazıyla HGO Medikal altın madalyayı kazanırken, ERKBA & Organicompost geliştirdiği akıllı üretim ve kompost sistemleriyle gümüş madalya, Kernel Dynamics ise dron aydınlatma ve taşıma sistemleriyle bronz madalyanın sahibi oldu.

"Ülkemizin teknoloji vizyonunu dünyaya taşıyacak adımları atmaya devam ediyoruz"

Açıklamada görüşlerine yer verilen Bilişim Vadisi Genel Müdürü Erkam Tüzgen, TEKNOFEST'in, gençlerin hayal gücünü teknolojiyle buluşturduğunu kaydetti.

Hayallerini TEKNOFEST'le gerçeğe dönüştürdüğünü belirten Tüzgen, "Bu yıl ISIF'25'te firmalarımızın, WIPO En İyi Ulusal Ödülü'nün yanı sıra altın, gümüş ve bronz madalyalarla uluslararası ölçekte tescillenmesi, bizim ne kadar büyük işler başardığımızın, ne kadar özveriyle ve titizlikle çalıştığımızın bir göstergesi. Bilişim Vadisi olarak biz, girişimlerimizin küresel teknoloji pazarında ses getiren çözümler geliştirmelerine rehberlik ediyor, ülkemizin teknoloji vizyonunu dünyaya taşıyacak adımları atmaya devam ediyoruz." ifadesini kullandı.

TEKNOFEST İstanbul, kritik alanlarda teknolojik gelişimi destekleyen yarışma kategorileriyle öne çıkarken, 58 ana, 137 alt kategoride yapılacak yarışmalarda ön eleme aşamasını geçen takımlar toplamda 85 milyon lirayı aşkın maddi destekten yararlanacak. Dereceye giren takımlara ise toplamda 65 milyon liranın üzerinde ödül verilecek.

TEKNOFEST İstanbul kapsamındaki teknoloji yarışmalarına, hayallerini gerçeğe dönüştürmek isteyen 565 binden fazla takım ve 1 milyon 100 bin yarışmacı başvuruda bulundu.

Hava gösterilerinden konserlere kadar birçok etkinlik yapılacak

Bugüne kadar 11 milyona yakın ziyaretçiyi ağırlayan TEKNOFEST, İstanbul'da 5 gün boyunca miniklerden gençlere, ailelerden teknoloji tutkunlarına kadar her yaşa hitap eden aktivitelere ev sahipliği yapacak.

Festivalde, hava gösterileri, konserler, sahne gösterileri, eğitici atölyeler, simülasyon deneyim alanları, planetaryum, bilim şovları, TEKNOFEST Zaman Tüneli, milli deniz, kara ve hava araçları sergisinin yanı sıra öğrencilere özel ilk uçuş deneyim fırsatı sunulacak.

Ayrıca şarkıcı Kıraç, 19 Eylül'de saat 19.00'da festival sahnesinde müzikseverlerle buluşacak.

SOLOTÜRK ve Türk Yıldızları göklerde olacak

TEKNOFEST İstanbul, havacılık ve savunma sanayisinin hava gösterilerine de sahne olacak. SOLOTÜRK ve Türk Yıldızları'nın yanı sıra F-16 savaş uçakları uçuş gösterisi yapacak.

Festivalde, ATAK helikopterleri, Hürkuş, ANKA, Bayraktar TB2, Bayraktar TB3 ve Bayraktar AKINCI da yer alacak.

Katılımın ücretsiz olduğu TEKNOFEST İstanbul'a giriş için ziyaretçilerin çevrim içi kayıt yaptırması gerekiyor. Etkinlik alanına ziyaretçi giriş-çıkışları 09.00-19.00 saatlerinde olacak.

Ulaşımda toplu taşıma araçlarının kullanılması, ziyaretçilerin festival alanına hızlı ve kolay erişmesini sağlayacak.

Buna göre, kurum bünyesine, yükseköğretim kurumlarının en az 4 yıllık lisans eğitimi veren aralarında bilgisayar, bilişim, bilgisayar ve yazılım, elektrik-elektronik, haberleşme, kontrol ve otomasyon, yapay zeka, veri, adli bilişim, endüstri ve sistem mühendisliği, metalürji ve malzeme, kimya, matematik mühendisliği gibi bölümlerin yer aldığı alanlarda 3 veya 4. sınıfta öğrenim gören öğrencilerden 318 proje personeli (aday araştırmacı) alımı yapılacak.

Alınacak personel TÜBİTAK'ın Bilişim ve Bilgi Güvenliği İleri Teknolojiler Araştırma Merkezi (BİLGEM), Marmara Araştırma Merkezi (MAM), Raylı Ulaşım Teknolojileri Enstitüsü (RUTE), Savunma Sanayii Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü (SAGE), Türkiye Sanayi Sevk ve İdare Enstitüsü (TÜSSİDE), Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME), Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (UZAY), Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi (ULAKBİM) birimlerinde görev yapacak.

Başvurular için gerekli koşullara, diğer detaylar ve süreçlere ilişkin bilgiye, Kurumun internet sayfasında (www.tubitak.gov.tr) ve TÜBİTAK İş Başvuru Sistemi'nden (kariyer.tubitak.gov.tr) ulaşılabilecek.

Başvurular, kariyer.tubitak.gov.tr üzerinden 6 Ekim'e kadar gerçekleştirilebilecek.

Gıda güvenliği, halk sağlığı, eğitim, çevre, yeşil ekonomi ve yapay zeka gibi konuların işlendiği forum, 110'dan fazla etkinliğe ev sahipliği yapıyor.

Forum kapsamında açıklamalarda bulunan, ana odağı tarım ve sürdürülebilirlik olan BAE merkezli Gracia Group şirketinin Kurucu Ortağı Farah Chakhachiro, tarıma, içinde yapay zeka ve verinin de olduğu bütüncül bir yaklaşımla odaklandıklarını belirtti.

Tarımın geleceği için çocuklara sevdirilmesinin önemine dikkati çeken Chakhachiro, 2017'den bu yana çiftliklere okul gezileri düzenlediklerini anlattı.

Chakhachiro, çocukların gıdanın nereden geldiğini bilmeleri gerektiğine işaret ederek, bu yüzden okul gezileri düzenlediklerini, staj ayarladıklarını, tarımda kadınların güçlendirilmesi üzerine de çok fazla çalışmaları bulunduğunu bildirdi.

"Yapay zeka tarımda, sıcaklıktan besin değerine kadar bitkileri gözlemliyor"

Tarım yapmak isteyen kişilere ve kurumlara özel tasarım yaptıklarının da altını çizen Chakhachiro, tesislerine en uygun serayı iç veya dış mekan fark etmeksizin özel olarak tasarlayıp inşa ettiklerinden bahsetti.

Chakhachiro, kurdukları seralarda yapay zekayı kullandıklarını belirterek, "Çiftliklerimize yerleştirdiğimiz sera, Siemens tarafından yönetiliyor. Siemens paneli, nemden sıcaklığa ve besin değerlerine kadar her şeyi ölçen çok hassas bir panel. Bu panel, iki yılın sonunda üretimimizi üzerine inşa edebileceğimiz belirli veriler elde etmemizi sağladı. Bu sayede yapay zeka, belirli hastalıkları önceden tahmin etmemize olanak sağlıyor." değerlendirmesinde bulundu.

"Gençler tarım yapmazsa gıdasız kalırız"

Çocuklara ve gençlere tarımı sevdirmek için popüler sosyal medya platformlarında da varlık gösterilmesi gerektiğini belirten Chakhachiro, "Gençlere tarım yapmak sıkıcı geliyor. Bu yüzden oyun yapan bir şirketle işbirliği yapıyoruz. Bu oyun gençlerin yapay zekanın bir çiftlikte nasıl çalıştığına dair fikir sahibi olmalarını sağlıyor. Yani, onları oyun oynarken öğrenmeye zorluyoruz." diye konuştu.

Chakhachiro, dünyada var olan yaşam şeklinin bu şekilde devam etmesi durumunda üzücü bir geleceğin kapıda olduğunu anımsatarak "Şu anda iklim değişikliği yaşanıyor. Babalarımız, büyükbabalarımız ve genç nesiller arasındaki boşluk giderek artıyor. Mesela benim babamın ve büyükbabamın çiftliği vardı ama ben tarım yapmak istemiyorum. Eğer bu boşluğu kapatıp, gençlerin babalarının işlerini devralması için bir çözüm bulamazsak, sonunda topraksız ve gıdasız kalırız." ifadelerini kullandı.

Erişim sorunu yaşayan ülkeler arasında Türkiye, Bulgaristan, Yunanistan, Gürcistan, Hırvatistan, Sırbistan, Romanya, Ermenistan, Hollanda ve Almanya da bulunuyor.

Özellikle Doğu Avrupa ülkelerindeki kullanıcılardan Google servisleriyle ilgili erişim sorunu bildirimi yapıldı. Google arama motorunun yanı sıra YouTube, Gmail, Gemini gibi şirketin diğer servislerine de ilgili ülkelerden erişilemiyor.

İnternet teknolojilerinin, hayatın birçok alanında kullanımı ile birlikte Türkiye'de yılın ilk çeyreği itibarıyla genişbant internet abone sayısı 95 milyon 966 bin 203 olarak belirlendi.

Geçen yılın aynı döneminde söz konusu değer, 94 milyon 208 bin 469 civarındaydı. Böylece internet abone sayısı bu yılın ilk çeyreğinde, yıllık bazda yüzde 1,9 büyüdü.

Fiber abone sayısı yaklaşık yüzde 20 arttı

İnternet abone sayılarının detayları incelendiğinde ise fiber kullanımındaki büyüme dikkati çekti. Türkiye'de geçen yılın ilk çeyreğinde 6 milyon 986 bin 23 fiber abonesi bulunuyordu. Bu değer yüzde 19,1 büyüyerek, bu yılın ilk çeyreğinde 8 milyon 320 bin 854 oldu. Böylece Türkiye'deki fiber internet abone sayısı, ilk defa 8,3 milyonu aştı.

Yılın ilk çeyreğinde eve kadar fiber abone sayısı, 7 milyon 83 bin 425, binaya kadar fiber internet abone sayısı ise 1 milyon 237 bin 429 olarak kayıtlara geçti.

Mobil cepten internet abone sayısı 74,5 milyon

Türkiye'deki internet abonelerinin büyük bir çoğunluğunu ise mobil cepten internet kullanıcıları oluşturdu. Verilere göre, geçen yılın ilk çeyreğinde 73 milyon 727 bin 551 olan mobil cepten internet abone sayısı, bu yılın ilk çeyreğinde yüzde 1,1 artarak, 74 milyon 526 bin 293'e yükseldi.

Kablolar üzerinden evlere ve ofislere yüksek bant genişliği sağlayan ve "sayısal abone hattı" olarak da bilinen XDSL türündeki interneti kullanan abone sayısı ise geçen yılın aynı dönemine yüzde 6,9 azalarak, 9 milyon 988 bin 534'e geriledi.

ABD'nin, Çin'i sadece üreten değil, teknolojilere sahip bir ülke olarak gördüğünü ve bunu tehlike algıladığını dile getiren Baran, şöyle konuştu:

"Bu tabii ABD'nin düşüncesi ve bu noktada da bütün dünyayı bir regülasyondan geçirmek istiyor. Çip şöyle tanımlanırdı bundan 40-50 yıl önce, 'Çip, Silikon Vadisi'nde tasarlanır, Uzak Doğu'da üretilir.' Evet, eskiden tasarımı çok kritikti, hala çok kritik. Üretimi biraz daha kritik olmayan, tanımlanmış ve insan gücü gerektiren, çok da esasında değer görülmeyen bir konuydu. Fakat yaşadığımız son 20-30 yıllık sürece bakacak olursak artık üretimin de ne kadar önemli olduğunu gördük. Pandemide büyük bir çip kriziyle karşı karşıya kaldık. Bu çip krizi, bazı ihtiyaçların topluca sipariş edilmesiyle ortaya çıkan talebin karşılanamaması nedeniyle yaşandı. Çünkü bugün çip dünyasındaki üretim altyapısının yüzde 100'e yakını kullanılıyor zaten. Bunun üzerine hızlı talep oluştuğu zaman cevap verebilme şansınız yok."

ABD'nin Nvidia, Qualcomm, Broadcom, Apple gibi şirketlerin çip üretim ihtiyaçlarını ülke içinden karşılamakla ilgili bir strateji uygulandığını ifade eden Baran, bu tam olarak sağlandığında "çip savaşının" farklı bir evreye geçebileceğini vurguladı.

Petrolün rolü çipe geçiyor

"Çiplerin 21. yüzyılın belirleyici kaynağı olarak petrolün yerini alacağı" değerlendirmelerine katıldığını anlatan Ali Baran, şunları kaydetti:

"Yapay zeka bunun tam sahnelendiği alan olacak. Yapay zekadaki sıkıntı donanımdan, çipten kaynaklanacak. Sizin çok iyi yazılımlarınız var ama çipiniz yok, ulaşamıyorsunuz, koşturamıyorsunuz. O zaman ne yapacaksınız? (Donald) Trump başkan olduktan sonra yapay zeka çiplerini 3 kategoriye böldüler. Biz ikinci kategorideyiz. İlk kategori ABD ve çok gelişmiş ülkeleri içeriyor. Bunların ABD ile birlikte ulaşacağını söylüyorlar. İkinci kategori bizim olduğumuz biraz daha geriden gelecek. Üçüncü kategori bayağı ulaşamayacakları noktada olacak. Bu oyunu kırabilecek esasında Çin ve Orta Doğu'daki şirketler. Bunu kıramazlarsa ülkelerin gelişmişlik seviyesi, ticari rekabeti de sıralanmış olacak. Gelişmiş yapay zeka çiplerine daha önce ulaşan ülkeler diğer ülkelerin önüne geçecek. Bu 100 yılın, en azından önümüzdeki 50 yılın kesinlikle en önemli savaş noktalarından bir tanesi çip olacak. Çip teknolojilerine sahip olan ülkeler öbürlerinin önüne geçecekler ve diğer ülkeleri pazar olarak kullanacaklar."

"Çip yatırımları değerlendiriliyor"

Türkiye'deki çalışmalara değinen Baran, Beko ile beyaz eşyada kullanılacak çiplerle yönelik yürüttükleri çalışmanın HIT-30 Programı kapsamına alındığını anımsattı.

Aynı zamanda yurt dışında teknolojiye sahip şirketlerin gelip, Türkiye'de çip üretim altyapısı kurması durumunda yaklaşık 5 milyar dolarlık bir destek paketi olduğunu belirten Baran, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bence hatırı sayılır bir paket. Biz de gittiğimiz her yerde, ayrıca devletimiz, bakanlığımız, Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, Ticaret Bakanlığı bu konuyla ilgili firmalara, ülkelere sürekli bunları hatırlatıyoruz. Bu kapsamda da birtakım görüşmeler ve çalışmalar var.

Avrupa'nın en yüksek sayıda televizyon üreten firmaları ülkemizde. Beko, beyaz eşya üreticisi olarak dünyanın en büyük ikinci firması sayı olarak. Bütün bunları düşündüğümüzde ülkemizin çok ciddi potansiyeli var. Bu potansiyel doğru yönetilebilirse yakın zamanda önemli gelişmeler olacağını düşünüyorum.

Bu konuda doğrudan yatırım olabilir. Bunu değerlendiriyorlar. Ben şansımız olduğunu düşünüyorum. Çok uzun sürmeden bile birtakım gelişmeler olabilir."

"Beyaz eşya ve otomotivden başlamak anlamlı"

Türkiye'nin çiple ilgili neredeyse tümüyle dışa bağımlı olduğuna işaret eden Baran, birtakım sensör üretimleri yapıldığını ancak bunların sınırlı kaldığını ve ticari olmadığını söyledi.

Bu durumun tedarik zinciri açısından bir güvenlik sıkıntısı getirdiğini vurgulayan Baran, yaptıkları anlaşmada Beko'nun motivasyonlarından birinin de bu olduğunu belirtti. Baran, projeye ilişkin şu bilgileri verdi:

"Evet, biz bir çip fabrikası kuracağız. Dünyada yüzlerce var. Bütün ülkedeki çip ihtiyaçlarını mı karşılayacağız? Hayır, bu doğru değil. Bunu yapamayız. Bu gerçekçi de değil, rekabetçi de değil. Biz ülkemizde çok kullanılan çiplerden bir kısmını üretebilecek bir yatırım yapılmasını ve bu teknolojinin ülkemizde olmasını istiyoruz. Sonra bunu dünyanın konjektürüne göre, çip sektöründe yaşanabilecek sıkıntılara ya da gelişmelere göre büyütebiliriz veya böyle tutabiliriz. Bu teknolojinin bizde olması gerekiyor. Bu olduğu zaman daha rahat hareket edeceğiz. Savunma sanayisinde birtakım sıkıntılar yaşandı. Firmanın birisi bize ambargo koydu. Ambargo koyduktan sonra bazı şeylere ulaşamadık. Ondan sonra dedik ki biz İHA'larımızı nasıl uçuracağız? Askeri bilgisayarlarımıza nasıl çalıştıracağız? Bunu düşünmeye çalıştık. Allah'tan çok uzun bir yere gitmedi, çözüldü. ama siz bunu yapabilecek durumda olduğunuz zaman bunlar artık sıkıntı olmaktan çıkacak."

Yapay zeka tarafındaki 7 nanometre, 5 nanometre çiplerin konuşulduğuna işaret eden Baran, "Bizim görebildiğimiz 28, 22 veya 40 nanometre bile olabilir. İlk hedefi beyaz eşya sektörü olan bir yatırımla başlamak. Beyaz eşya sektöründe ürettiğimiz 40 nanometre çip şu anda kullanılıyor ve oldukça ihtiyaçları karşılayabilir durumda. Veya biraz daha yeni 28 nanometre, otomotiv tarafının da ihtiyaçlarını karşılayabilecek 22 nanometre gibi konular da adlandırılabilir. Görebildiğimiz buralarda yapılabilecek bir yatırım çok daha anlamlı olur. Hem maliyet etkin olur hem de sektöre doğru noktadan girmiş oluruz." diye konuştu.

"Kimseye muhtaç olmak istemiyoruz"

Ali Baran, fabrikada kullanılacak makinelerin hızlı temin edilebildiği durumlarda bile çip üretim bandının kurulması, çalışması ve ticari ürün üretilmesinin 2-3 yıl sürebildiğini, bunun yanında yetişmiş insan kaynağına ihtiyaç olduğunu bildirdi.

TÜBİTAK ve ASELSAN'ın çip konusundaki çalışmalarının da önemini vurgulayan Baran, bu büyüklükteki kuruluşlardan tasarımın ötesindeki alanlarda daha fazla katkı beklediklerini söyledi.

Türkiye'de haberleşme marketinin büyüklüğüne dikkati çeken Baran, Haberleşme Teknoloji Kümelenmesi bünyesinde sektörün ihtiyaçlarına yönelik yürüttükleri çalışmaları anlattı. Baran, şu bilgileri verdi:

"Burada esasında daha çok Çin tabanlı firmaların marketi haline geldik. Bunun devam etmesini istemiyoruz. Evet, mutlaka yabancı firmalarla işbirliği yapabiliriz, birlikte çalışabiliriz ama orta ve uzun vadede bu know-howların ülkemizde olması lazım. Bugün bütün dünyada bu konuyla ilgili rahatsızlıklar var Çin firmalarına karşı. Avrupa'da birtakım düzenlemeler, kısıtlamalar getiriliyor. Kümelenmesi olarak şunu söylüyoruz: 'Yerli ve milli yapabileceğimiz ürünleri gelin burada yapalım.' Sonrasında da bunları rekabetçi bir hale getirmemiz gerekiyor. Rekabetçi hale getirmenin yöntemi de bunun çip haline getirmek. Çip haline getirebilirseniz, bütün dünyayı satabilirsiniz. Böyle bir vizyonumuz, yol haritamız var. İnşallah bununla ilgili yakın bir zamanda daha önemli, somut gelişmeler olacaktır."

Savunma sanayisinin geldiği aşamaya dikkati çeken ve açıkta kalan konuların birinin çip olduğunu kaydeden Baran, "FPGA, savunma sanayisinde çok kullanılan bir ürün ve FPGA tarafıyla ilgili olası bir kısıtlamanın savunma sanayimizi çok derinden etkileyeceğini düşünüyoruz. Bu tedarik güvenliğini nasıl sağlayabilirizi değerlendiriyoruz. Yongatek olarak kendi FPGA'imizi oluşturmakla ilgili yurt dışı tabanlı birtakım firmalarla çalışmalarımız devam ediyor. Beko'yla birlikte devam eden, MCU konusu da savunma sanayisinin çok temeli bir ihtiyacı. MCU bugün esasında mikro denetleyici, akıllı olan her şeyin içerisinde var olan bir ürün. Her yapı taşı içerisinde, IoT, beyaz eşya, savunma tarafında. Sadece burada FPGA çipi değil mikro denetleyici kısmını oluşturup, savunma sanayisinin ihtiyacına sunmak istiyoruz. Artık kimseye, muhannete muhtaç olmayacak duruma gelmek istiyoruz." dedi.

Milli mikro denetleyiciler için geri sayım

Beko ile yürüttükleri projenin AR-GE seviyesinin önemli ölçüde tamamlandığını bildiren Baran, proje takvimine ilişkin şunları söyledi:

"Bu senenin sonunda ilk prototipler üretime gidecek ve önümüzdeki sene için seri üretime geçilmesiyle ilgili planlar yapılacak. Tayvan'da rekabetçi bir şekilde testi, üretimi, paketlemesiyle ilgili neler yapabilirize yönelik birtakım görüşmeler yaptık. Sadece Beko'ya çip vermeyeceğiz. Onun yanında ülkemizde IoT alanında, robotik alanında, savunma alanında da çok fazla ihtiyaç var, ülke dışında da öyle. Artık buralarda da bu ürünleri satabilir duruma geleceğiz. Bu Türkiye'de bir ilk olacak. İnşallah bu kapsamda bunun hazırlıkları ve planlamaları yapılıyor. Sadece Beko tarafının yıllık kullanım adetleri 30 milyon olacak. Savunma, robotik, IoT alanında da markete sunduğumuz zaman 40-50 milyon bandına çıkarabilecek bir potansiyelimiz var. Bunlar çok büyük rakamlar."

Bunun yanında iddialı bir adım atarak yapay zeka çipi yaptıklarını anlatan Baran, şöyle konuştu:

"Akıllı kameralar, akıllı şehir uygulamaları için kullanılacak kameranın arkasındaki çipi yapıyoruz. Yani güvenlik kameraları, otomotiv tarafındaki kameralar, aklımıza gelecek her kameranın arkasındaki çip. Bu çok yoğun şekilde devam ediyor. Geçtiğimiz yıl başladı. Yurt içi ve dışı müşterilerimiz de var. Oldukça da büyük bir proje. Çok yoğun bir şekilde gidiyor. TSMC 12 nanometrede. Ve inşallah bunu yakın bir zamanda da bununla ilgili üretim planlamalarını da yapacağız. Bunu da hem ülkemizin hem bütün dünyanın hizmetine sunacağız. Yapay zeka tarafıyla ilgili bir kısıtlama olduğu noktada tam olarak hazırlanmış müthiş bir çözüm olacak ve birçok uygulamayı karşılayabilecek.

2026 içerisinde mikro denetleyici tarafında seri üretim. 2027 ve 2028 noktasında da bu yapay zeka çipinin seri üretimle ilgili planlamaları yapıyoruz. Bir diğer konumuz da FPGA tarafı, FPGA tarafı savunma tarafının bir konusu. Kendi FPGA çipimizi geliştiriyoruz. Burada Avrupa Birliği tarafında bir konsorsiyuma dahil olduk. Avrupa Birliği de çok önemli şeyler söylüyor. Avrupa Birliği'nde devam eden 3 projemiz var. Buralarda da önemli işbirlikleri sağlıyoruz. Buradaki hedefimiz de Xilinx firmasının daha önce kullanmış olduğu orta seviyeli 1-2 FPGA'yi üretebilecek bir altyapıya sahip olmak istiyoruz. Bu bir PoC olarak tamamlanacak. Burada biraz market ihtiyaçlarını gördükten sonra bir takım güncellemelerle seri üretim için planlamalar yapmak istiyoruz. Şu anda Yongatek olarak çalıştığımız 3 şey bunlar. Haberleşme tarafında, başka konular üzerinde birtakım çalışmalarımız var. İnanıyorum ki Yongatek olarak çip konusunda önemli bir çözüm merkezi haline geleceğiz."

Sırada uydu haberleşmesi var

Uydu haberleşmesiyle ilgili birtakım çözümleri de gündeme aldıklarını aktaran Baran, uydu haberleşmesiyle 5G teknolojisinin yakın bir zamanda birleşeceğine işaret etti. Baran, çalışmaya ilişkin şu bilgileri paylaştı:

"Esasında bu G uydular değil de L uydularla ilgili. Burada hem IoT ile hem 5G NTN dediğimiz Non Terrestrial Network kapsamında yakın bir zamanda markete yeni ürünler sunulacak. Biz de bu kapsamda bir çip oluşturmayı hedefliyoruz. Bunu ilk defa sizin yayınınızda söylüyorum. Bunun çalışmaları devam ediyor. Buradaki market hedefimiz hem IoT alanı olacak, hem de uydu haberleşmesi kısmı olacak. Bunun akıllı şehirlerde uygulamaları var, IoT tarafındaki çözümleri var. IoT dediğimiz zaman tarımı, ulaşımı, akıllı şehirleri, birçok yeri etkileyecek bir konu. Bu teknolojiyi elde ettikten sonra alıp bunları çipe koyduğunuz zaman hem bunların güvenliğini sağlayabiliyorsunuz hem de dünyayla rekabet edebilecek bir hale geliyorsunuz. Onun için bu konu hakkında da yakın bir zamanda bir projemiz başlayacak."

Çip üretim modeli

Türkiye'nin çip konusunda dışa bağımlığını sonlandırması için "tasarım evi" konumundaki yapıların sayısının artırılıp projelerle desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Baran, yurt dışında bu alanda çalışan Türklerin dönmesiyle de bu sürecin hızlanabileceğini belirtti.

Baran, bu alandaki doğru iş modelini ise şöyle tarif etti:

"Evet, biz dünyaya entegre olmuş bir ülkeyiz. Güçlü bir ülkeyiz. Marketimiz var, potansiyelimiz var, her şeyimiz var. Rekabetçi bir ülkeyiz. Birçok problemimizi artık çözdük, çözülüyor da. Gelin yabancılar, yatırımcılar, biz de size ortak olalım, destek olalım. Bizim ülkemizde bir çip fabrikası kurun. Ben bunun çok doğru bir yöntem olduğunu düşünüyorum. Bunu kurduktan sonra bir şeyi de kendimiz yüzde 100 yerli ve milli olarak yapabiliriz belki savunma tarafını, başka yerleri hedefleyerek. Bu da olabilir ama bunun yönteminin bunlarla beraber olması gerekiyor. Bu bir ekosistem."

Üniversitelerin de sanayicilerle güçlerini birleştirmesinin önemine değinen Ali Baran, sektörün yönetsel yapısını için de şu önerilerde bulundu:

"Ben çip sektörünün kesinlikle devlet eliyle desteklenmesi gerektiğini düşünüyorum ama bunun özel sektörün yönetmesi gerektiğinden de hiç şüphem yok. Devlet tarafıyla yönetilecek bir çip sektörünün hiçbir yere varmayacağını düşünüyorum. Bu kadar netim. Onun için de bu konuda bence stratejik, devlet desteği olmadan da olmaz. Çünkü burada büyük yatırımlar gerekiyor. Bunu başka ülkeler nasıl formülize etmiş. Aynı şekilde bizim de formülize ederek, stratejik bir yol haritası belirleyerek bu konu üzerinde bir yere varabileceğimizi inanıyorum.

Birincisi özgüvenimizin sağlam olması gerekiyor. İnsan kalitemiz çok iyi. Bakın gerçekten çok iyi insan kalitemiz var. Üniversiteler olsun, akademik dünya olsun, sorumluluk almakla ilgili olsun. İkincisi de başka birçok ülkede olmayan marketimiz var. Bizim kadar marketi olan dünyada kaç tane ülke olduğuna bakın. Yani markette şunu kastediyorum, son ürün satabilen kaç tane firmamız var? Yani bu firmalarımız evet, üretimlerinin bir kısmını Mısır'da yaptırıyorlar, bir kısmını başka ülkelere taşıyorlar. Olsun, bu şirketler bu ülkenin şirketleri. Biz onlarla doğru bir stratejik yol haritası belirleyebilirsek, eminim ki savunma sanayisinde olduğu gibi belki 20 yıl sonra cip sektöründe oyuncu haline gelmişiz. Buna bütün kalbimle inanıyorum."

Ali Baran, gençlere çip teknolojilerine daha fazla ilgi duymaları çağrısında bulunarak, "Türk gençlerine, teknolojiye ilgi duyan gençlere diyorum ki elektronik mühendisliğine, çip konularına daha fazla ilgi duyun, bu konuları öğrenmeye çalışın. Bu konularla hem TEKNOFEST'te hem de başka yerlerde öğrencilerimize destek veriyoruz. Hatta birtakım eğitim programlarımız da var yeni katılan arkadaşlarımıza. Onlarla insan kaynağımızı artırıyoruz. Burada da inşallah bir seviye geldikten sonra artık kendi çiplerimizi tasarlayacağız ve bütün dünyaya satacağız. Onun için de hiçbir şüphem yok. Özgüvenimiz yüzde 100." ifadelerini kullandı.

Ses ve kelime oyunlarının birleşimiyle oluşan bu terimler, çoğunlukla bir anlam ifade etmese de dijital trendlerin ve internet kültürünün dili nasıl dönüştürdüğünün göstergesi haline gelerek tartışmalara yol açtı.

Cambridge Sözlüğüne göre, "delusional" kelimesinden türetilen "delulu", "hayal dünyasında yaşayan, sanrı içinde olan" kimseler için kullanılırken "bro" ve "oligarcy" kelimelerinden oluşan "broligarcy" ise özellikle "teknoloji sektörüne hakim, siyasi nüfuza sahip zengin erkeklerden oluşan küçük bir grubu" tanımlıyor.

Öte yandan, "look" kelimesinden türeyen "lewk","özgün, dikkat çekici, alışılmışın dışında ve etkileyici tarz, kıyafet veya görünüm" olarak tanımlanıyor.

Avustralya Başbakanı Anthony Albanese'in mart ayında parlamentodaki hitabında "They are delulu with no solulu" ifadesini kullanması, özellikle Z kuşağı arasında yaygın olan bu tür ifadelerin siyasiler tarafından da benimsendiğini gösteriyor.

Cambridge Sözlük Programı Yöneticisi Colin McIntosh, yaptığı açıklamada, internet kültürünün İngilizceyi değiştirdiğini belirterek, şu ifadeleri kaydetti:

"'Skibidi' ve 'delulu' gibi kelimelerin Cambridge Sözlüğü'ne girmesine her gün tanık olmuyorsunuz. Yalnızca kalıcı olacaklarını düşündüğümüz kelimeleri ekliyoruz. İnternet kültürü, İngilizceyi değiştiriyor ve bu etkiyi gözlemlemek, yakalamak gerçekten büyüleyici."

"O.K.", ABD'den tüm dünyaya yayıldı

Sosyal etkileşimlerin ve deneyimlerin ürünü olarak ortaya çıkan kelimeler, genellikle belli topluluklarda doğsa da benimsendiği coğrafyanın sınırlarını aşarak daha geniş kitlelerce yaygın kullanıma ulaşabiliyor.

Genellikle kontrol edilen şeyin tümünün hatasız olduğunu vurgulamak için kullanılan "O.K. (all correct)" kısaltması, ABD'deki Boston Morning Post gazetesi editörleri tarafından 19. yüzyılın sonlarına doğru ortaya atılsa da zamanla küresel çapta benimsendi.

"Old Kinderhook (O.K)" lakaplı ABD'nin 8. Başkanı Martin Van Buren'in seçim kampanyası döneminde yaygınlık kazanan ifade, önce ülke genelinde popülerlik kazandı.

On yıl içinde insanlar, belgeleri "OK" şeklinde işaretlemeye ve her şeyin yolunda olduğunu belirtmek için telgrafta "OK" kısaltmasını kullanmaya başladı.

Böylelikle, kolayca söylenip yazılabilen ve yeteri kadar ayırt edici algılanan "OK" ifadesi, evrensel dilde yer bulan ifade haline geldi.

Cambridge, sık aranan ancak bünyesinde bulunmayan sözcükleri takip ediyor

Cambridge Sözlüğü Yayın Müdürü Wendalyn Nichols, AA muhabirine, kelimelerin sözlüğe eklenme ölçütlerine ve izledikleri aşamalara ilişkin açıklamada bulundu.

Dillerdeki değişimin kaçınılmazlığına dikkati çeken Nichols, sözlük bilimcisinin görevinin, dilin geçirdiği değişimi ve gelişim sürecini kayıt altına almak olduğunu ifade etti.

Nichols, Cambridge Sözlüğü'nün İngilizce öğrenenler için dünyanın en büyük çevrim içi sözlüğü olduğunu vurgulayarak, kullanıcıların aradıkları terimlerin hem anlaşılır tanımlarla açıklanmasının hem de bu terimlerin doğru kullanımını gösteren örneklerle desteklenmesinin önemli olduğunu dile getirdi.

Karar aşamasına ilişkin Nichols, "Cambridge Sözlüğü editörleri, hangi terimleri tanımlayacağına karar verirken sitenin yılda kaydettiği 2,74 milyar aramadan elde edilen verilerle işe başlar. Sık aranan ancak sözlüğümüzde bulunmayan kelimeleri takip ederiz. 'Skibidi' ve 'delulu' buna en iyi örnekler." ifadelerini kullandı.

Dijital sözlüklerin daha büyük ve ulaşılabilir dil arşivine katkısı

Covid-19'un tanımlanmasından 37 gün sonra Cambridge'e eklendiği bilgisini paylaşan Nichols, bazı terimlerin sözlüğe alınma sürecinin bazen yıllar, bazen de günler aldığını belirtti.

Nichols, bir terimin güncel olup olmadığını ve bu güncelliğin yalnızca belli bir kesim içinde kalıp kalmadığını izlediklerini, "delulu" sözcüğünün, K-pop severleri tarafından ortaya atılarak zamanla daha geniş kitlelere ulaşmasıyla dolaşımının arttığını söyledi.

İngiliz edebiyatına ve diline yön veren William Shakespeare'in katkılarıyla İngilizceye kazandırılan bazı sözcüklere dikkati çeken Nichols, yeni türetilen bir kelimenin kalıcı olup olmayacağının kesinlik barındırmadığını vurguladı.

Nichols, sözlük bilimcilerin dijital ortamlar ortaya çıkmadan önce basılı sözlüklere yeni kelime ekleyebilmek için mevcut bazı kelimeleri çıkarmak zorunda kaldıklarına dikkati çekerek, "Günümüzde boyut, çevrim içi sözlükler için bir avantaj çünkü eklenenler sözlükte genelde kalıcıdır." dedi.

"Sürekli yeni kelimeler üretmemiz, dilin oldukça doğal bir örüntüsü"

Edinburgh Üniversitesi Dil Bilim ve İngiliz Dili Bölümü Öğretim Görevlisi Christian Ilbury, dijital çağdaki etkileşimlerin sonucu olarak yeni kelimelerin türemesine yönelik değerlendirmelerde bulundu.

Eklenen yeni sözcüklerin etimolojik derinlik ve anlamsal netlikten uzak olmasına ilişkin Ilbury, bunun İngilizceye ya da herhangi bir dilin yapısal bütünlüğüne tehdit oluşturmadığını ve dilsel yozlaşmaya yol açmadığını savundu.

Ilbury, "Dilin değiştiğini, her zaman yeni kelimelerin ortaya çıktığını ve şu anda baktığımız şeyin bir dizi yeni kelime olduğunu göz önünde bulundurmamız gerekiyor." görüşünü paylaşarak, "delulu" kelimesinin yararlı bir kısaltma olduğunu ve bu sözcüğün oldukça standart kelime oluşum kalıbından türediğini belirtti.

Eklenen yeni kelimelerin bazılarının anlamsal açıdan belirsiz olmasına veya derinlik taşımamasına çok fazla odaklanılmaması gerektiğine işaret eden Ilbury, "Sürekli yeni kelimeler üretmemiz, dilin oldukça doğal bir örüntüsü." dedi.

Sosyal medya, kelimelerin dolaşımını ve görünürlüğünü artırıyor

Ilbury, bu sözcüklerin bazılarının kalıcı, bazılarının ise geçici olabileceğine dikkati çekerek, yaygınlık kazanmalarında sosyal medyanın rolüne işaret etti.

Çevrim içi sözlüklerin kalıcı insan deneyimlerinden ziyade geçici dijital trendleri yansıtmaya başladığında dillerin kültürel derinliğini koruyup koruyamayacağına yönelik endişelere ilişkin Ilbury, sosyal medya ve teknolojinin de artık deneyim haline geldiğini söyledi.

Ilbury, "delulu" teriminin 10 yıldır dolaşımda olduğunu ancak sosyal medya aracılığıyla rağbet görmeye başladığını dile getirerek, "Teknolojinin ve sosyal medyanın toplum veya dil üzerindeki etkilerini abartmamak önemli çünkü bu kelimelerin çoğunun, insanların farkında olduğundan çok daha uzun geçmişi var." dedi.

Bu sözcüklerin "sığ" olduğu fikrine şüpheyle yaklaştığını belirten Ilbury, "Bir kelimeyi anlamlı bir şeyi ifade etmek için kullanabiliyorsanız o zaman bu, yararlı bir dil. 'Skibidi' gibi, anlamı oldukça belirsiz olduğu düşünülen bir kelime bile gençler ve onu kullanan kişilerce kendilerine bir anlam ifade edecek şekilde kullanılıyor. Bu yüzden bence bu yararlı." değerlendirmesinde bulundu.

Ilbury, sosyal medya mecralarının kelimelerin dolaşımını ve görünürlüğünü artırdığını, bunların çoğunun sosyal medyada dolaşıma girmeden önce toplumda kullanılmış olması ihtimalini yüksek gördüğünü sözlerine ekledi.

Teknoloji ve savunma sanayisi tutkunlarını denizcilik odağında bir araya getirecek TEKNOFEST Mavi Vatan, 30 ve 31 Ağustos'ta halkın katılımına da açılacak.

Etkinlikte ziyaretler, 09.00-12.00, 12.00-15.00 ve 15.00-18.00 olmak üzere üç ayrı seans halinde gerçekleştirilecek. Her ziyaretçi yalnızca bir seans için giriş hakkına sahip olacak.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da ilk gün etkinliğe katılması ve bir konuşma yapması bekleniyor.

Denizcilik ve su altı teknolojilerine odaklanacak etkinlikte, İnsansız Su Altı Sistemleri Yarışması, Su Altı Roket Yarışması ve İnsansız Deniz Aracı Yarışması yapılacak.

Bunun yanı sıra TCG Anadolu, TCG İstanbul, TCG Burgazada, TCG Oruçreis, TCG Nusret, TCG Sakarya ve TCG Hızırreis gibi Türk donanmasının öne çıkan gemileri sergilenecek.

Sanal gerçeklik alanları, SAT ve SAS Komutanlığı'nın özel gösterileri, "Mavi Vatan Zaman Tüneli" ve çeşitli sergilerle ziyaretçilere iyi bir deneyim sunulması hedefleniyor.

Milli Teknoloji Hamlesi vizyonunun denizlerdeki yansıması, "TEKNOFEST 2025 kapsamında düzenlenecek "TEKNOFEST Mavi Vatan" ile bu yıl yeni bir boyut kazanacak.

İstanbul Tersanesi Komutanlığı'nda yarın başlayacak ve 31 Ağustos'a kadar etkinlikler, teknoloji ve savunma sanayisi tutkunlarını denizcilik odağında bir araya getirecek. 30 ve 31 Ağustos'ta halkın katılımına da açılacak etkinlikleri, online kayıt yaptıranlar izleyebilecek. Etkinlikte ziyaretler, 09.00-12.00, 12.00-15.00 ve 15.00-18.00 olmak üzere üç ayrı seans halinde gerçekleştirilecek. Her ziyaretçi yalnızca bir seans için giriş hakkına sahip olacak.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ilk gün etkinliğe katılması ve bir konuşma yapması bekleniyor.

Denizcilik ve su altı teknolojilerine odaklanacak etkinlikte, İnsansız Su Altı Sistemleri Yarışması, Su Altı Roket Yarışması ve İnsansız Deniz Aracı Yarışması yapılacak.

Bunun yanı sıra TCG Anadolu, TCG İstanbul, TCG Burgazada, TCG Oruçreis, TCG Nusret, TCG Sakarya ve TCG Hızırreis gibi Türk donanmasının öne çıkan gemileri sergilenecek. Sanal gerçeklik alanları, SAT ve SAS Komutanlığı'nın özel gösterileri, "Mavi Vatan Zaman Tüneli" ve çeşitli sergilerle ziyaretçilere renkli bir deneyim sunulacak.

Festival kapsamında Milli Savunma Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu, tarihçi yazar Prof. Dr. İlber Ortaylı, Tümamiral Mehmet Emre Sezenler konferans verecek. Milli Uçak Gemisi Forumu gerçekleştirilecek.

Mavi Vatan Makale ve Resim Yarışmaları

Etkinlik kapsamında düzenlenecek Mavi Vatan Makale ve Resim Yarışmaları ise Türkiye'nin deniz yetki alanları, milli güvenlik politikaları ve jeopolitik vizyonunun genç nesiller tarafından anlaşılmasını ve bu konuda bilimsel, eleştirel ve yaratıcı bakış açılarının geliştirilmesini hedefliyor.

Makale yarışması kapsamında lise, lisans ve lisansüstü düzeyindeki katılımcılardan 500 ile 1000 kelime arasında özgün makale hazırlamaları istenecek. Hazırlanan makaleler, sosyal medya platformu NSosyal üzerinden paylaşılacak.

Bu yarışma, lise öğrencilerinde araştırma ve eleştirel düşünme becerilerinin, üniversite düzeyinde ise akademik analiz ve bilimsel yaklaşımın güçlendirilmesini amaçlıyor.

Mavi Vatan Resim Yarışması ise ilkokul ve ortaokul öğrencilerinin hayal gücü ve ifade yetenekleri resimle geliştirmeyi hedefliyor.

Katılımcılardan, "mavi vatan" temalı özgün bir resim çalışması hazırlamaları isteniyor. Hazırlanan eserler, NSosyal üzerinden paylaşılacak.

TEKNOFEST Yönetim Kurulu ve Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı (T3 Vakfı) Mütevelli Heyeti Başkanı Selçuk Bayraktar, NSosyal hesabından yaptığı açıklamada, etkinlik kapsamında dereceye girenler için TCG Sakarya ve TCG Hızırreis denizaltıları ile TCG Savarona gemisine özel gezi düzenleneceğini duyurdu.

"Mavi vatan" muhafızlarından görkemli açılış

TEKNOFEST Mavi Vatan kapsamında, İstanbul Boğazı'nda Türk donanmasının seçkin platformlarının katıldığı görkemli bir geçit töreni gerçekleştirildi.

Cumhurbaşkanlığı himayelerinde ve Milli Savunma Bakanlığı ev sahipliğinde gerçekleştirilen etkinlik, milli teknoloji heyecanını İstanbul Boğazı'ndan tüm Türkiye'ye taşıdı.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün manevi mirası Savarona yatı ve TCG Anadolu başta olmak üzere toplam 9 gemiden oluşan Türk Deniz Kuvvetlerine ait filonun İstanbul Boğazı’ndaki geçiş törenine vatandaşlar yoğun ilgi gösterdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da İstanbul Boğazı'ndan geçiş yapan Türk donanmasının seçkin gemilerini Dolmabahçe'de selamlarken, NSosyal hesabından "Tarihe altın harflerle kazınan Zafer Haftamızda güçlü ve kudretli donanmamızla Mavi Vatan yolculuğu" açıklamasında bulundu.

COLD POWER HEM YERLİ HEM MİLLİ ÜRETİM

Mühendis Erkan Şahan, "Helyum Cold Power Arc Sistem, yeni nesil soğuk plasma teknolojisidir. Hem bilinçli hasar verip cildin kendini onarabilmesi sağlanırken, hem de doku küçültülerek o bölgede toparlanma sağlanmaktadır. Acı, sızı ve neşter olmadığı için şu an Türkiye'de ve dünyada tercih edilen cihazlar arasında... Şu an için dünyanın dört bir yanında talep görmek bizleri çok mutlu etti. Ülke ekonomimize katkı sağlamanın yanı sıra cihazımın dünya pazarında ilgi görmesi oldukça gurur verici" diye konuştu.

Öğrenciler, dünyanın en uzun destanı olan Manas Destanı'ndaki savaşçıların sürdüğü, kanatlarıyla rüzgardan hızlı ilerlediği söylenilen efsanevi atlardan etkilenerek araca "Tulpar" adını verdi.

ÇalıkRT takımı, elektrikli araç projesiyle TEKNOFEST 2025'te özgün araç kategorisinde Türkiye genelinde seçilen ve 27'si üniversitelilerden oluşan 29 finalist takım arasına girmeyi başardı. Takım, TEKNOFEST'te birincilik hedefliyor.

Takım danışmanı ve bilişim teknolojileri öğretmeni Yunus İlhan, AA muhabirine, yaklaşık 1,5 yıllık bir çalışmayla 9, 10 ve 11'inci sınıf öğrencileriyle elektrikli, otonom ve sürücüyle de kullanabilecek bir araç tasarladıklarını söyledi.

Öğrencilerin kariyeler planlarında elektrikli ve otonom araçlar olduğunu, okul idaresinin desteğiyle de projeye başladıklarını anlatan İlhan, şöyle konuştu:

"Aracımızın şasesini, öğrenciler de zaman zaman içinde olacağı için güvenliği ön plana tutarak çelikten yaptık. Kaportamız sacdan ama elektrikli bir araç olması ve kısa devre riskine karşı da belirli kesimlerde yalıtkan olarak ahşap kullandık. Aracımız yarışma için tasarlandığı için çok uzun bir menzili yok çünkü yarışma alanı küçük ve dar. Ayrıca hafiflik söz konusu. Bu nedenle aracımız yaklaşık 20-25 dakika sürüş yapabilen ve tekrar 15-20 dakikada şarj olabilen bir bataryaya sahip."

"Tulpar" ismi öğrencileri motive etti

Öğrencilerden Sümeyye Sude Elbistan, tasarladıkları araçla TEKNOFEST'te finale çıkmaya hak kazanan 29 takımdan biri olduklarını ve bu takımlardan sadece ikisinin lise öğrencilerinden oluştuğunu söyledi.

Donanım ve yazılım açısından takımlarının uygun bir kategoride mücadele ettiğini belirten Elbistan, "Takım arkadaşlarımla uyum içinde çalıştık ve ortaya güzel bir proje çıkardık. Manas Destanı'ndaki Türk atlarından yola çıkarak aracımızın ismini de 'Tulpar' koyduk. Bu da gerçekten bizi daha çok motive etti." diye konuştu.

Aracın otonom şekilde de ilerlediğini ifade eden Elbistan, projede yer almaktan gurur duyduğunu dile getirdi.

Öğrencilerden Arda Yıldız da trafikte elektrikli ve otonom araçların arttığını, çağın gereklerine uygun bir proje hazırladıklarını söyledi.

"Tulpar" isminin Manas Destanı'ndaki kanatlı atlara verilen isim olduğunu belirten Yıldız, takımın logosunun da bu şekilde hazırlandığını kaydetti.

Yıldız, zorlu bir süreç olsa da takımının yarışmada önemli bir noktaya geldiğini ifade etti.

Şirketin Üst Yöneticisi Mark Zuckerberg'in kişisel olarak devreye girdiği işe alımlar kapsamında, bazı araştırmacılara 100 milyon doları aşan tekliflerde bulunuldu.

Geçen hafta yürürlüğe giren dondurma kararı, bölüm içinde çalışanların farklı ekipler arasında geçiş yapmasını da engelliyor.

Yetkililer, ne kadar süreceği açıklanmayan kararın yalnızca Meta'nın Yapay Zeka Direktörü Alexandr Wang'ın onayıyla istisna tutulabileceğini ifade etti.

Meta'daki yeniden yapılanma kapsamında şirketin yapay zeka çalışmalarının dört ekibe ayrıldığını aktaran yetkililer, yeni işe alınanların çoğunu barındıran ve süper zeka üzerinde çalışan "TBD Lab", yapay zeka ürünlerine odaklanan ikinci ekip, altyapı üzerinde çalışan üçüncü ekip ve daha uzun vadeli projeler ile keşiflere adanmış dördüncü ekip olarak bölündüğünü kaydetti.

Meta sözcüsü ise işe alımların dondurulduğunu onaylayarak kararının "temel organizasyonel planlama" kapsamında alındığını belirtti.