Bordro işlemlerini mali müşavire veya dışarıdan hizmet veren bir firmaya bırakan işletmeler, SGK teşviklerini ayrı bir uzmanlık süreciyle takip edebilir. Bunun için bordroyu hazırlayan tarafın değişmesi gerekmez. Gereken, çalışan bilgilerinin zamanında paylaşılması, uygun desteklerin bildirim öncesinde seçilmesi ve bu seçimlerin beyannameyi gönderen kişiye eksiksiz aktarılmasıdır. Bordro hizmeti ile teşvik kontrolü ayrı yürütülse bile yasal bildirimlerin ve prim yükümlülüklerinin sorumlusu işverendir.
Nexora Danışmanlık tarafından sunulan teşvik danışmanlığı hizmeti, çalışan bazında uygunluk tespiti, gerekli tanımlama ve başvurular, aylık şartların izlenmesi ve geçmiş dönemlerde hatalı uygulamaların kontrolü gibi aşamaları kapsar. Bordronun başka bir sağlayıcıda tutulduğu düzende bu çalışmaların sonucu, bildirimi yapacak ekibe zamanında iletilen uygulanabilir bir teşvik listesi olmalıdır.
Bordro dışarıdayken görevler nasıl ayrılır?
İşletmenin insan kaynakları ekibi işe girişleri, ayrılışları, izinleri ve çalışma düzenindeki değişiklikleri bildirir. Mali müşavir veya bordro firması ücret hesaplamasını yapar, prim ve hizmet verilerini hazırlar ve yetkisi kapsamında beyannameyi gönderir. Teşvikleri inceleyen uzman ise işyerinin ve sigortalıların koşullarını değerlendirir, gerekli sistem tanımlamalarını takip eder ve hangi çalışan için hangi kanun numarasının kullanılacağını önerir.
Bu görevler birbirinin yerine geçmez. Örneğin bordro firmasının elindeki ücret tablosu, yeni işe alınan kişinin önceki sigortalılık geçmişini veya bir mesleki belgeye sahip olup olmadığını tek başına göstermeyebilir. Teşvik uzmanının seçimi de puantaj sonradan değiştiğinde yeniden kontrol gerektirebilir. Bu nedenle tarafların yalnızca ay sonunda dosya alışverişi yapması yeterli değildir.
Teşvik kontrolü için hangi veriler gerekir?
Kontrolün temelinde güncel çalışan listesi, işyeri sicil bilgileri, işe giriş ve işten çıkış tarihleri, sigortalılık türü, prim ödeme gün sayısı ve prime esas kazanç bulunur. İşe alıma bağlı destekler için yaş, mesleki belge, İŞKUR kaydı, önceki çalışma durumu ve ilave istihdam koşulları da önem kazanabilir. Geçmiş dönem bildirgeleri, uygulanan kanun numaraları ve destek bitiş tarihleri karşılaştırmaya imkan verir.
İşyeri tarafında ise SGK borç durumu, prim ödeme düzeni, faaliyet konusu ve varsa yatırım veya özel statü belgeleri incelenir. Her SGK teşvik aynı şartlarla uygulanmaz. Bazı desteklerde ilave sigortalı sayısı aranırken bazılarında belge veya ön tanımlama gerekir. Kişisel veriler yalnızca gerekli kapsamda, yetkili kişiler arasında ve güvenli yöntemlerle paylaşılmalıdır. Böylece gereksiz özlük bilgileri dolaşıma sokulmadan inceleme yapılabilir.
Ay içindeki teşvik işlemleri hangi sırayla yürütülür?
1. Ay başında çalışan listesi güncellenir. Önceki dönemden devam eden personel, yeni işe girenler ve ayrılanlar belirlenir. İnsan kaynakları birimi, planlanan işe alımları da bildirerek gerekli şartların işe başlamadan önce kontrol edilmesini sağlar. Özellikle işe giriş anında var olması gereken kayıtlar son güne bırakılmaz.
2. İşyeri koşulları ve önceki bildirimler karşılaştırılır. Borç durumu, prim ödemeleri, önceki ayların sigortalı sayıları ve yararlanılan teşvikler incelenir. Devam eden bir desteğin süresinin bitip bitmediği veya yeni bir işe alımla farklı bir hakkın doğup doğmadığı değerlendirilir.
3. Çalışan bazında uygun destek seçilir. Bir sigortalı için birden fazla seçenek gündeme gelebilir. Bunların birlikte uygulanabilme kuralları, süreleri ve işverene etkileri değerlendirilerek ilgili dönem için uygun seçim yapılır. SGK sisteminde tanımlama veya başka kurumdan belge gerekiyorsa işlem ayrıca takip edilir.
4. Puantaj ve kazanç bilgileri kesinleştirilir. Bordro sağlayıcısı çalışılan günleri, eksik günleri, raporları ve prime esas kazançları son haline getirir. Ön incelemedeki varsayımlarla kesin bordro verileri arasında fark varsa teşvik listesi yeniden gözden geçirilir.
5. Seçim bildirimi yapan tarafa yazılı iletilir. Her çalışan için ilgili dönem, işyeri sicili, uygulanacak kanun numarası ve varsa tanımlama durumu aynı dosyada gösterilir. Bordro sorumlusu bu listeyi beyanname hazırlığı sırasında kullanır, uyuşmazlıkları gönderimden önce geri bildirir.
6. Beyanname gönderilmeden son kontrol yapılır. Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesindeki sigortalı satırları ile onaylı teşvik listesi karşılaştırılır. Eksik çalışan, yanlış kanun numarası veya tamamlanmamış tanımlama görülürse yasal süre dolmadan gerekli işlem yapılır. Gönderim ve onay, belirlenen yetkili tarafından tamamlanır.
7. Tahakkuk ve ödeme sonrası sonuç izlenir. Beyannameye yansıyan teşvikler, tahakkuk kayıtları ve ödeme durumu kontrol edilir. Yararlanma şartlarının devamı ile sonraki ay sona erecek haklar kayda alınır. Böylece ay kapanışı yalnızca bordronun hazırlanmasıyla sınırlı kalmaz.
Bildirimden sonra daha avantajlı teşvik seçilebilir mi?
5510 sayılı Kanunun ek 17. maddesi kapsamında, Mayıs 2021 ve sonraki dönemlerde yararlanılabilecek bir prim teşvikinden geçmişe dönük olarak yararlanılması veya uygulanmış bir teşvikin başka bir teşvikle değiştirilmesi genel olarak mümkün değildir. SGK tarafından açıklanan bu kural, seçim yapılırken yalnızca uygunluğun değil zamanlamanın da belirleyici olduğunu gösterir. Belirli belge ve idari gecikme durumlarına ilişkin dar istisnalar ayrıca değerlendirilmelidir.
Örneğin bir çalışanın bildirimi uygun olduğu düşünülen destek yerine farklı bir kanun numarasıyla tamamlandıysa, daha sonra yüksek tutarlı bir seçenek bulunması serbestçe değişiklik yapılabileceği anlamına gelmez. Buna karşılık prim gün sayısı veya kazanç hatasına ilişkin mevzuata uygun düzeltme, geçmiş ayın teşvikini daha avantajlı olanla değiştirmekten farklıdır. İki işlem birbirine karıştırılmamalıdır.
Takvim uyuşmazlığı hangi riskleri doğurur?
En sık karşılaşılan kopukluklardan biri, teşvik listesinin bordro kapanışından sonra gelmesidir. Bordro firması hesaplamayı tamamlamışken yeni bir işe giriş bilgisi ulaşırsa sigortalı sayısı veya uygunluk değerlendirmesi değişebilir. Benzer şekilde borç durumunun ay başında kontrol edilmesi, ödeme gününde şartların halen sağlandığını tek başına kanıtlamaz.
İyi işleyen düzende üç ayrı teslim anı belirlenir. İlkinde insan kaynakları çalışan değişikliklerini iletir. İkincisinde teşvik kontrolünü yürüten taraf ön seçimi bildirir. Üçüncüsünde bordro sağlayıcısı kesin verilerle uyumu teyit eder. Bu teslimler için iç son tarihler, resmi beyanname süresinden önceye konur. Son dakika düzeltmeleri için de sorumlu kişi ve iletişim kanalı önceden belirlenir.
İşveren hangi kayıtları istemeli?
Dışarıdan bordro hizmeti almak, kontrol izinin kaybolmasını gerektirmez. İşverenin elinde dönem bazında çalışan ve kanun numarası eşleştirmesi, yapılan tanımlamalar, beyanname onayı, tahakkuk bilgileri ve ilgili ödeme teyitleri bulunmalıdır. Özellikle teşvik seçimi sonrasında değişen puantajlar ve bunlara verilen onaylar kayda geçirilmelidir.
SGK teşvikleri bakımından nihai değerlendirme yalnızca beklenen indirim tutarına göre yapılmamalıdır. Şartların sağlanmadığı halde kullanılan destekler sonradan geri istenebilir. Geçmiş dönem incelemesi bu yüzden kaçırılan kazançları aramaktan çok yanlış uygulama risklerini tespit etmeye yarar. Ayrı çalışan bordro ve teşvik ekiplerinin aynı dönem dosyasında buluşması, işverenin hem doğru bildirimi hem de izlenebilir bir denetim kaydını korumasını sağlar.