19 Mayıs'ta ne olmuştu? Ondan üç gün öncesine yani 16 Mayıs 1919 Cumartesi o tarihi güne gidelim. O hüzünlü ve tehlikeli gün Annesi Zübeyde Hanım ve kız kardeşi Makbule Hanım ile vedalaşan Mustafa Kemal, Beşiktaş Vapur İskelesi'nden bir motora bindi. Bandırma Vapuru'na geçti ve vatanın kurtuluşu için Samsun'a doğru hareket emrini verdi.
Peki Mustafa Kemal Bandırma'ya kimlerle yola çıktı? İddia edildiği gibi yanında sadece çok güvendiği birkaç arkadaşı mı vardı? Vapurda bulunan Mustafa Kemal'in de dahil olduğu 18 isim çok önemliydi. Büyük kısmı Cumhuriyet kadrolarında önemli görevler aldı. 19 Mayıs 1919 Salı günü sabahı saat 6 'da Samsun limanındaydı. Savaşlardan yenik çıkmış bölünmüş, umutsuz yorgun, çileli bir milleti, yeniden diriltmek, ayağa kaldırmak üzere, Atatürk'ün Samsun'a ve Anadolu'ya ilk ayak basışı o gün, o saatti. Samsun'a Müfettişlik Karargâhının 18 subayı ile birlikte çıkıyorlardı. Bu subaylar, o günkü rütbeleri ile şunlardı:
“1-Üçüncü Kolordu Komutanı Kur. Alb. Refet Bey (Bele) 2-Müfettişlik Kur. Bşk. Alb. Kazım Bey (Dirik) 3-Müfettişlik Sağlık D. Başkanı. Dr. Alb. İbrahim Tali Bey (Öngören) 4- Kurmay Bşk. Yardımcısı Yarbay Arif Bey (Ayıcı) 5- Müfettişlik Karargâhı İstihbarat Müdürü Binbaşı Hüsrev Bey (Gerede) 6- Topçu Binbaşı Kemal Bey (Doğan) 7- Dr. Binbaşı Refik (Saydam) 8- Başyaver Yzb. Cevat Abbas Bey (Gürer) 9- Yzb. Mümtaz Bey (Tunay) 10- Yzb. İsmail Hakkı Bey (Ede) 11- Yzb. Ali Şevket Bey (Öndersav) 12- Yzb. Mustafa Vasfi Bey (Süsoy) 13- Üsteğmen Hayati Bey 14- Üsteğmen Arif Hikmet Bey (Gerçekçi) 15- Üsteğmen Abdullah Bey 16- Teğmen Muzaffer Bey (Kılıç) 17- Şifre Kâtibi Faik Bey Aybars) 18- Şifre Katibi yardımcısı Memduh Bey (Atasev)”
…ve zafer kazanılmış, acı günler geri de kalmış, Türkiye Cumhuriyeti kurulmuştu… "Yıl 1936. Günlerden 19 Mayıs. Mustafa Kemal Atatürk Dolmabahçe'de, yanında Şükrü Kaya, Ruşen Eşref, Kılıç Ali, Salih Bozok, Mehmet Seydan, Nuri Conker var, konuşuyorlar. Birdenbire Mustafa Kemal soruyor:
“Bugün günlerden ne?" "Salı, Çarşamba" Diyorlar.
“Ayın kaçı? 19'u.”
“Aylardan ne? Mayıs.”
"Ne oldu bugün söyleyin bakalım?" diyor.
Düşünüyorlar, 19 Mayıs'ta ne oldu? Düşünüyorlar ama bir türlü o tarihte Mustafa Kemal'in Samsun'a çıktığı hatırlarına gelmiyor? Çeşitli tahminlerde bulunuyorlar:
“İzmir'in işgalinin 3. günü, Ankara mitingi, İsmet Paşa'nın Lozan'dan Gazi'ye çektiği telgraf, Haliç Konferansı, İngilizlerle Irak meselesinin konuşulması, Terakkiperver Fırka'nın kapatılması... “Bu garip tahminlerden sıkılan Atatürk sonunda:
“Bırakın yahu bunları” diyor:
“Öyle bir şeydir ki bu, ülkenin kurtuluşudur.”
Yine bulamıyorlar. En sonra Şükrü Kaya hatırlıyor:
“Bu sizin İstanbul'dan ayrıldığınız gün mü?” deyince:
“Yaklaştın” diyor. Samsun'a çıktığımız gün. Asıl yapacağınız bayram bu” diyor.
Ertesi sene 1937'de Atatürk'ten 19 Mayıs'ın bayram yapılması emrini alan Şükrü Kaya'nın çalışmalarıyla şenlikler 19 Mayıs'a alınmış ve “Gençlik ve Spor Bayramı” olarak ilan edilmiştir. İlan edilmesine edilmiştir amma, bu bayramın kanunlaşması için 1938'in 20 Haziran'ını beklemek gerekecektir. 19 Mayıs kutlamalarının resmî adının başına "Atatürk'ü anma" kelimeleri ise 17 Mart 1981'de çıkarılan bir kanunla eklenmiştir.
Evet 19 Mayıs 1919 Mustafa Kemal’in söylemi ile: “Bugün Samsun’a çıktığımız gün.” 19 Mayıs 2026 bugün Kurtuluş Savaşı’na başlangıcın ve düşman işgalene karşı Milli direnişin 107. Yılıdır. “Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı” kutlu olsun.