14 Kasım 2026’da yayımlanan yeni düzenlemeyle okul öncesi ve ilkokullarda artık herhangi bir ad altında sınav yapılamayacak.
Kısa süreli sınav, deneme, tarama… Adı ne olursa olsun.
Çocukların gelişimi yine izlenecek elbette ama sonuçlar çocukları, sınıfları ya da okulları birbirleriyle kıyaslamak için kullanılmayacak.
İlk bakışta insanın içi ferahlıyor.
Hele daha ilkokul sıralarında “kaç aldın?”, “sınıfta kaçıncısın?”, “en yüksek not kimde?” cümleleriyle büyüyen bir nesilden geliyorsanız, kulağa oldukça iyi geliyor.
Ama haberi okuyunca benim aklıma başka bir soru takıldı:
Çocukların önündeki sınav kâğıdını kaldırıyoruz da, kafamızdaki sıralama cetvelini kaldırabilecek miyiz?
Çünkü çocukları kıyaslamak için ille de sınav sonucu gerekmiyor.
“Ayşe senden önce okumaya geçti.”
“Bak kuzenin ne güzel İngilizce konuşuyor.”
“Onun oğlu matematikte çok iyi.”
“Sen neden hâlâ yapamıyorsun?”
Bu cümlelerin hiçbirinde sınav yok. Ama hepsinde görünmez bir not var.
Üstelik bu not bazen öğretmenin verdiğinden çok daha ağır.
Çocuk daha ne olduğunu anlamadan kendisini başkasının başarısıyla ölçmeye başlıyor.
Kim daha hızlı okuyor? Kim daha güzel resim yapıyor? Kim daha uslu? Kim daha sosyal? Kim daha zeki? Kim daha çok alkış alıyor?
Ve galiba biz yetişkinlerin en zor vazgeçtiği alışkanlıklardan biri de bu.
Her şeyi karşılaştırıyoruz. Arabayı. Evi. Maaşı. Tatili. Çocuğu.
Hatta bazen çocuk daha dünyaya gelmeden başlıyor.
“Kaç kilo doğdu?” “Kaç aylıkken yürüdü?” “Dişi çıktı mı?” “Konuşmaya başladı mı?”
Sanki çocuk büyütmüyoruz da küçük bir performans tablosu takip ediyoruz.
Sonra çocuk okula başlıyor. Bu kez aynı yarış başka kelimelerle devam ediyor.
Elbette çocuğun gelişimini takip etmek gerekiyor. Neyi öğrendiğini, nerede zorlandığını, hangi konuda desteğe ihtiyacı olduğunu bilmek çok önemli.
Zaten yeni düzenleme de ölçmeyi tamamen kaldırmıyor. Amaç, çocuğu yalnızca sınav anındaki performansıyla değil, süreç içinde nasıl geliştiğiyle değerlendirmek.
Bence mesele de tam burada güzel bir yere açılıyor.
Çünkü bir çocuğun gelişimini görmek başka şey. Onu başka bir çocukla yarıştırmak başka.
Biz bu ikisini yıllardır birbirine karıştırıyoruz.
Bir çocuğun bugün dünden daha iyi olmasıyla pek ilgilenmiyoruz. Ama komşunun çocuğundan daha iyi olup olmadığını fazlasıyla merak ediyoruz.
Belki de sınav meselesinin asıl tartışılması gereken tarafı bu: Çocukların ne kadar öğrendiğinden önce, bizim başarıyı nasıl tanımladığımız.
Çünkü başarı dediğimiz şey yalnızca hızlı okumak, yüksek not almak, daha erken öğrenmek değil.
Bir çocuk soru sorabiliyorsa… Merak ediyorsa… Yanlış yapmaktan korkmuyorsa… Bir konuda zorlandığında yeniden deneyebiliyorsa… Arkadaşının başarısını kendi başarısızlığı gibi görmüyorsa… Bunlar da öğrenmenin bir parçası.
Ama bunları puanlamak kolay değil.
Belki sorun da biraz burada. Ölçemediğimiz şeyleri önemsiz sanıyoruz.
Oysa hayatta en çok işimize yarayan pek çok şeyin notu yok.
Merakın notu yok. Vicdanın notu yok. Cesaretin notu yok. Bir çocuğun arkadaşına uzattığı elin notu yok. Kaybettiğinde yeniden ayağa kalkmanın notu yok.
Ama bir gün büyüdüklerinde hayat tam da bunları soruyor.
İşin başka bir tarafı da var.
Sınavlar kalkınca bazı velilerin rahatlayacağını düşünüyorsanız çok emin olmayın.
Biz veli milleti boşluğu pek sevmiyoruz.
Sınav yoksa deneme buluruz. Deneme yoksa özel ders. O yoksa kurs. O da yoksa eve çalışma kitabı.
Çocuk şöyle bir camdan dışarı bakıp boş boş oturmaya kalksa içimizden hemen bir ses yükseliyor: “Bir şey yapsana.”
Sanki çocuklukta boş kalmak suç.
Halbuki bazen çocuk hiçbir şey yapmazken de büyür. Sıkılırken hayal kurar. Oyun oynarken problem çözer. Bir ağaca bakarken merak eder. Arkadaşıyla tartışırken ilişki kurmayı öğrenir.
Bunların hiçbiri sınavda çıkmaz. Ama hayatın içinde sürekli karşısına çıkar.
Bu nedenle yeni düzenlemeyi yalnızca “ilkokulda sınav kalktı” diye okumak bence eksik kalır.
Asıl mesele şu: Biz çocukları gerçekten öğrenmeye mi hazırlıyoruz, yoksa sürekli ölçülmeye mi?
Çünkü sınavı yönetmelikle kaldırabilirsiniz. Ama karşılaştırmayı yönetmelikle kaldıramazsınız.
O biraz bizimle ilgili. Öğretmenle. Anne babayla. Aile büyükleriyle. Okul kapısında “Seninki kaç aldı?” diye başlayan sohbetlerle. WhatsApp veli grubunda kimin çocuğunun ne yaptığıyla. Ve en çok da iyi niyetle söylediğimizi sandığımız o masum cümlelerle.
“Bak arkadaşın yapmış.”
Belki artık o cümleyi biraz değiştirme zamanı gelmiştir.
“Bak, sen geçen sefer yapamıyordun. Şimdi yapabiliyorsun.”
Çünkü bir çocuğun gerçek rakibi yan sıradaki çocuk değil. Dünkü hâli.
Ve belki eğitimde asıl ilerleme, sınavların azalmasından önce bunu anlayabildiğimiz gün başlayacak.