Her varlığın üstünde: Ehad / tek
Ve Samed / ihtiyaçsız ve sanatla yaratıcı Allah’ın bir alâmeti vardır.
Allah’ın sayısız Ehadiyet / her şeyde birliğinin tecelli edip görünmesinin nişanı vardır.
Allah’ın Samedaniyet / muhtaçsızlığına işaret eden mühür ve damgaları vardır.
Sadece bahar mevsimine bakınca;
Dünya sayfasına vurulan sikke / alâmet ve nişanlar, açıkça görülüyor.
Gerçekten dünya sayfasında çok şaşırtıcı,
Hikmetli bir kuvvet ve faaliyetle ortaya çıkarılan bir icat görünüyor:
Bu icat, fiil, iş ve hareket; pek büyük, geniş ve tam bir cömertliği gösteriyor.
Bu icat; tam bir kolaylık ve kayıtsız bir kuvvetten çıkıyor.
Bu icat; tam bir intizam ve sonsuz bir sür’atle meydana geliyor.
Bu icat; uygun biçimde ve mutlak genişlik içinde bulunuyor.
Bu icat; güzel bir sanat eseri olmakla beraber, çok kolay bir şekilde gerçekleşiyor.
Bu icat; ilgili olduğu şeyler pek karışık olmakla beraber, benzerlerinden farksız yapılıyor.
Bu icat; zuhur ettiği yer bakımından nihayetsiz olmakla beraber, son derece güzel oluyor.
Bu icatta; fertler ve çeşitler arasında,
Sınırsız uzaklıklarla beraber, tam bir uygunluk var.
Bütün bunlar:
Pek harika bir cömertlik ve sanat güzelliğini,
Kuşatıcı bir kudretin özelliğini,
İntizamla beraber, olağanüstü bir kolaylığı,
Hiçbir şeyden âciz olmayan muhit / kuşatıcı
Bir ilim sahibine mahsus olduğunu,
Tartılmış gibi gayet ölçülü olmakla birlikte,
Mucizane bir sür’atle,
Her şeyi emir ve kudretine alan Zât’a aidiyetini,
Türlerin pek dağınık bulunmasından,
Pek geniş bir kullanışla, harika bir sanat güzelliğini,
İlim ve kudretiyle, her şey yanında bulunan Zât’a has olduğunu,
Çokluk ve bollukla beraber,
Her ferdin sanat itibariyle değerli olduğunu,
Sonsuz bir zenginlikle,
Sonsuz hazinelere malik olan Zât’a mahsusiyetini,
Fertlerin ziyade ve karışık olmalarına rağmen,
Birbirine karışmamaları, birbirinden farklılıklarını,
Her şeyi gören,
Her fiili; kendisini, diğer bir fiilinden menetmediğini,
Arzda dağınık bulunan fertler arasındaki uzaklıkla beraber;
Suretçe, vücutça teşkilâtça aralarında görülen uygunluğu,
Yeryüzünün tasarrufu;
Elinde bulunan ilminde, hükmünde, hizmetinde bulunmasını,
Türlerin sayılarının çokluğuyla beraber,
Her ferdin olağanüstü bir yaratılış güzelliğine malik olmasının;
Ancak Mutlak Kudret Sahibi olan Zât / Allah’a has olup,
Az-çok, küçük-büyük her şeyin;
O’na nispeten bir olduğunu göstermektedir.
Her şeyin tek bir Sanatkâr Yaratıcısı’nın
Sanatı olduğunu nazara sunmaktadır.