Ünlü tarihçi Eutropius, İmparator Valens’in isteği üzerine Roma tarihini özetleyen bir eser yazar. “Kısa Roma Tarihi” adıyla imparatora sunduğu bu eserindeki amacı Roma’nın kuruluşunun miladı sanılan İÖ 753 yılından, İmparator Iovianus’un hayata gözlerini yumduğu İS 364 yılına kadar geçen sürede gerçekleşen dönüm noktası niteliğindeki tarihî olayları anlatmaktadır. İS IV. yüzyılda yaşayan Eutropius, çeşitli devlet görevlerini üstlenmesinin yanı sıra İmparator Iulianus’a Pers seferinde eşlik etmiş önemli bir tarihçidir.
Kitabın Latinceden çevirisini yapan Sn. Çiğdem Menzilcioğlu, kısa ama faydalı bir ön söze yer vermiş eserin başında. Hemen ardından da yazar ve eser üzerine bilgilendirici bir giriş kısmı oluşturmuş. Kitap Eutropius’un, İmparator Valens’e yazdığı ve kitabı ile ilgili ön bilgi verdiği mektupla başlıyor. Ardından on kitaptan oluşan yaklaşık bin yıllık Roma tarihi ele alınıyor. Bense bu yazımda her bir kitabın neleri konu ettiğini sizler için inceledim.
KISA ROMA TARİHİ
BİRİNCİ KİTAP
Troia’nın yıkılışından yaklaşık 394 yıl sonra Palatium Tepesi’nde Romulus’un küçük bir kent kurması ile Roma İmparatorluğu dönemi başlar. Dolayısı ile birinci kitap İÖ 753 yılında bunun hikâyesi ile başlıyor. Ardından Roma’da senatörlerin ve kralların yönettiği bir döneme giriliyor. Cincinnatus’un cesur yaşam öyküsü ve Gallia Savaşı ile son buluyor ve tarih İÖ 388’i gösteriyor.
İKİNCİ KİTAP
Cincinnatus’un Praenestini’yi bozguna uğratması ile başlayan ikinci kitap, Camillus’un ölümü, Latinlere karşı yürütülen savaş, Tarentium Savaşı ve son olarak Birinci Kartaca Savaşı ile son buluyor ve tarih olarak İÖ 242’lere gelmiş oluyoruz.
ÜÇÜNCÜ KİTAP
Mısır Kralı Ptolemaeus’un Suriye Kralı Antiochus’a karşı savaşı ve Liguria Savaşı ile başlayan üçüncü kitap, İkinci Kartaca Savaşı ile son buluyor ve tarih İÖ 202’leri gösteriyor. Buradaki en önemli gelişme ikinci Kartaca Savaşı sonunda, Roma tarafından Kartaca’ya duyulan korku tam anlamıyla son buluyor.
DÖRDÜNCÜ KİTAP
Makedonya ve Suriye Savaşları ile İÖ 201’e gidiyoruz dördüncü kitapta. Buradaki en önemli gelişme ünlü Kartacalı General Hannibal’ın ölümüdür. Makedonya ile birçok savaşın yapıldığı bu yıllarda Kartaca’nın bir Roma kolonisi yapılması ve Iugurtha Savaşı ile son buluyor.
BEŞİNCİ KİTAP
İÖ 92 yıllarına geldiğimiz beşinci kitapta Cimbri Savaşı, bazı iç savaşlar ele alınıyor. Buradaki en önemli gelişme Gaius Marius’un neden olduğu ve yaklaşık altı yüz yıllık Roma tarihinin ilk iç savaşıdır.
ALTINCI KİTAP
Bu kitaptaki en önemli konu Spartacus tarafından başlatılan köle hareketidir. Spartacus, Crixus ve Oenomaus’un komutasında yetmiş dört gladyatör Capua’daki gladyatör okulundan kaçar. Hannibal’ın yarattığı savaşlar kadar ciddi olan bu ayaklanmaya ancak üçüncü yılın sonunda Crassus tarafından son verilir. Devam eden yıllarda Caesar’ın büyüyen gücü, onu Roma özgürlüğünün geleneklerine aykırı davranmaya yöneltince, Romalı senatörlerin ve atlı sınıfının kendisine karşı suikast hazırlamasına neden olur. İÖ 45 ’li yıllara geldiğimizde senatonun toplandığı bir gün Caesar yirmi üç yerinden bıçaklanarak yaşamını yitirir.
YEDİNCİ KİTAP
İç savaşların devam ettiği yıllarda, Cicero’nun öldürülmesi, Agrippa’nın başarılı işleri, Perslerin bozguna uğratılması, Mısır’ın Roma İmparatorluğu’na katılması, Nero’nun gaddarlığı, Britanya’nın kaybedilmesi, Nero’nun intihar edişi ve Titus’un çok başarılı yönetimi yedinci kitapta ele alınırken İS 96 yılına gelmiş bulunuyoruz.
SEKİZİNCİ KİTAP
Bu kitabın en önemli gelişmesi Marcus Aurelius Antoninus’un anlatıldığı dönemdir. Eutropius onun için şöyle der: ‘’Ona hayran olmak, onu övmekten daha kolay olabilir.’’ Kendisini Stoa felsefesine adayan Marcus Aurelius hem çok iyi bir filozof hem de çok iyi bir imparatordu. İmparatorluğu döneminde herkese kendisi ile eşitmiş gibi davranırdı. Sekizinci kitapta kendisine ait çok daha fazla bilgiyi öğreniyorsunuz.
DOKUZUNCU KİTAP
Germania ve Perslerle olan savaşlar devam ederken, Roma’nın kuruluşunun bininci yılı kutlanıyor. Romalılar için eşsiz bir önder olan Quintillus’un kısa yönetimi ve hayatının ele alındığı dokuzuncu kitap sonunda İS 302’lere geliyoruz.
ONUNCU KİTAP
Ülke dört imparatorlu yönetime girerken yine birçok Caesar’ın seçilmesini ve bunların hayatlarını okuyoruz. Son olarak Iovianus’un hayatını yitirmesi ile İS 364 yılında kitap son buluyor.
İmparator Valens’in isteği üzerine yazılan bu kitap aynı zamanda imparatorun başlatmayı düşündüğü Pers seferinin bir propagandası gibi olmuş.
Yaklaşık bin yıllık Roma tarihinin kitaptaki en önemli konularına yer verdim. Kitap 191 sayfa ve benim bahsettiğim konuları en ince detayına kadar Eutropius’un kendi kaleminden okuyorsunuz.
Bu yazımda anlatamadığım çok daha fazla savaşa, imparatorların hayatlarına ve diplomatik olaylara da yine kitapta detaylı bir şekilde yer verilmiş. Kısa bir kitap olmasına rağmen İÖ 753 ile İS 364 yılları arasındaki Roma tarihini öğrenmenize yetecek kalitede bir eser olmuş. Kronolojik anlatım açısından muazzam işlenmiş. Roma tarihini merak edenler için bu kitap kesinlikle tavsiyemdir ve bu imparatorluğu usta bir tarihçi olan Eutropius’un kaleminden okumak çok daha keyifli olmuş.
Çok okuyun, kitapla ve sevgiyle kalın…