Kanser hastalığı insanı sadece bedenen değil, sosyal, psikolojik ve ekonomik yönden de yıpratan ağır bir hastalık. Bu zorlu mücadelede en kritik unsur ise “ilaç”. Ancak kimi zaman hastanın yaşam süresini uzatacak ya da konforunu artıracak ilaçlar, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından “ödenmeyen” listede yer alabiliyor. Bu noktada, hukuk devreye giriyor. Çünkü yaşam hakkı, yalnızca tıbbi değil, hukuki bir mesele hâline geliyor.
SGK, bir ilacın bedelini karşılayabilmesi için o ilacın ruhsat almış, onaylanmış ve “geri ödeme listesine” alınmış olması gerekir. Ancak birçok kanser ilacı, henüz listeye alınmadan hastalar tarafından kullanılması gereken hayati ilaçlardır. Bu durum hastaları ya yüksek maliyetlerle ilaca ulaşmaya ya da tedaviden vazgeçmeye zorlar.
Peki, çözüm nedir?
Dava açmadan önce idareye başvuru zorunludur.
1-. İdareye Başvuru
İlaç Türkiye’de ruhsatlı değilse veya endikasyon dışı kullanılıyorsa, doktor tarafından Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’na (TİTCK) başvuru yapılmalı ve onay alınmalıdır. Ardından SGK’ya yazılı bir başvuru yaparak ilgili ilacın karşılanması talep edilmelidir. Bu talep, doktor raporu ve ilacın hayati olduğuna ilişkin tıbbi gerekçeyle desteklenmelidir. Kurum bu talebi genellikle reddeder. Ancak bu ret cevabı, dava açma hakkını doğurur.
2. İdari Yargıda Dava Açmak (Tam Yargı Davası)
SGK’nın ilacı karşılamaması hâlinde, İdare Mahkemesi’nde “tam yargı davası” açılabilir. Bu dava, ilacın bedelinin SGK tarafından karşılanması ve daha önce hasta tarafından yapılan harcamaların iadesi talepleriyle açılır. Uygulamada birçok dava bu yönde kazanılmış ve hasta lehine kararlar çıkmıştır.
3. Yürütmenin Durdurulması Talebi
Hastanın acil tedaviye ihtiyacı varsa, mahkemeden ilacın bedelinin tedbiren karşılanması için “yürütmenin durdurulması” istenebilir. Bu talep kabul edilirse, SGK dava süresi boyunca geçici olarak ilacın bedelini ödemek zorunda kalır.
Danıştay ve Bölge İdare Mahkemeleri, kanser gibi hayati risk taşıyan hastalıklarda SGK’nın “geri ödeme listesinde değil” savunmasını yeterli bulmamaktadır. Zira Anayasa’nın 17. maddesi, herkesin yaşam hakkına sahip olduğunu ve bu hakkın kamu gücü tarafından korunması gerektiğini açıkça belirtir. Mahkemeler, özellikle tıbben eşdeğeri olmayan ya da hastanın durumu için tek etkili tedavi olan ilaçların bedelinin SGK tarafından ödenmesi gerektiğine hükmetmektedir. Dolayısıyla “listede yok” bahanesi, artık yargı önünde geçerliliğini yitirmiştir.
Hakkınızı Aramaktan Vazgeçmeyin
Hastalar çoğu zaman bu süreçlerin uzun ve yorucu olduğunu düşünerek hukuki yola başvurmaktan çekinir. Oysa bu mücadele sadece bireysel değil, toplumsal bir hak mücadelesidir. SGK tarafından karşılanmayan kanser ilaçları için açılan davalar yalnızca davacıyı değil, aynı durumda olan tüm hastaları ilgilendiren emsal kararlar doğurur. Hayati ilaçlara erişim, bir lütuf değil, bir haktır. Anayasa, hasta hakları yönetmeliği ve uluslararası sözleşmeler ışığında, hiçbir kamu kurumu hastanın yaşam hakkını ekonomik gerekçelerle sınırlandıramaz.