Birinci Dünya Savaşı’nın kalıntıları, ülkelerde yaşanan ekonomik krizler, bazı ülkelerin topraklarını genişletme hayalleri, güçlü ülkelerin güçsüz ülkeleri sömürmeleri ve bunun gibi çeşitli olaylar, ülkeler arasındaki tansiyonları artıran ve dünyayı II. Dünya Savaşı'na sürükleyen kritik gelişmelerdi.
II. Dünya Savaşı Tarihi yazı serimin birinci bölümünde, ülkeleri savaşa sürükleyen bu kritik gelişmeleri detayları ile yazmıştım. Bu yazımda ise İkinci Dünya Savaşı’nın başlaması ve ardından gelişen önemli olaylar yer alacak.
1 Eylül 1939’da Hitler’in Polonya’yı işgali, bunun üzerine 3 Eylül 1939’da İngiltere ve Fransa’nın Almanya’ya savaş ilan etmesiyle de İkinci Dünya Savaşı resmen başlamış oldu. Eylül 1939’a kadar yaşanan olayları henüz tamamlanmamış büyük bir zincir olarak görürsek, 1939 Eylül’ünün hemen başında yaşanan bu iki gelişme de bu büyük zinciri tamamlayan son iki halkadır.
Dünya büyük bir savaşa giriyorken, bu savaşın iki tarafı olacaktı. Sovyetler Birliği, İngiltere ve Amerika Müttefik Devleter olarak savaşta yer alırken; Almanya, Japonya ve İtalya ise Mihver Devletler olarak bu savaşın diğer tarafı olacaktı.
Birinci Dünya Savaşı zamanında Almanya, Finlandiya’daki bağımsızlık hareketlerini destekledi, 6 Aralık 1917’de Finlandiya Senatosu Finlandiya’yı bağımsız bir devlet ilan etti ve 22 Aralık 1917’de Rusya Merkez Yürütme Kurulu Finlandiya’nın bağımsızlığını tanıma kararını aldı. Ülkede çıkan iç savaşta Alman destekli beyazlar, Sovyet destekli kızılları yenilgiye uğrattı. Finlandiya ilerleyen yıllarda olası Sovyet tehdidine karşı Karelya Kıstağı üzerinde inşa ettiği savunma amaçlı olan Mannerheim Hattını kurdu ve 1932 yılında SSCB ile saldırmazlık paktı imzaladı. Hitler Almanya’da başa geçince, Finler içinde Nasyonal Sosyalizm’e destek veren ve sempati duyan kitleler oluştu.
Tarih 28 Kasım 1939’a geldiğinde ise Sovyetler Birliği 1932 yılında imzalanan bu Finlandiya SSCB Saldırmazlık Paktı’nı feshetti, bundan hemen bir gün sonra sınır olaylarını bahane ederek Finlandiya ile aralarındaki diplomatik ilişkilerin üzerini çizerek bu ilişkilere son verdi ve 30 Kasım 1939’da Finlandiya’ya saldırdı. Bunun üzerine Mannerheim bir direniş başlattı.
Kış Savaşı sona ererken, Finlandiya 12 Mart 1940’da Sovyetler’e teslim oldu ve topraklarının bir kısmını kaybetti. Viborg ve önemli askeri kıyı üsleri Sovyetler’e bırakıldı. Sovyet yönetimi altında yaşamamak için teslim edilen topraklarda yaşayan Finliler de bu topraklardan kaçtılar. 13 Mart’ta Moskova Barış Antlaşması yapılmasıyla savaş son buldu.
9 Nisan 1940’da Almanya, Danimarka ve Norveç’i işgal etti. 10 Mayıs günü belki hem bu savaşın kaderini değiştiren olaylardan birisi hem de İngiltere için çok önemli bir gelişme yaşandı. 3 Eylül 1939 tarihinde İngiltere Almanya’ya savaş ilan etmişti ancak savaşın kötü gitmesi ve Norveç’te Almanlara karşı girişilen harekâtın başarısızlığa uğraması sonucunda Neville Chamberlain istifa etmeye zorlandı ve artık yeni başbakan Winston Churchill idi. Churchill koltukta iken Londra’ya Almanların hava taarruzları ise devam ediyordu.
10 Mayıs 1940’da Almanlar, Hollanda ve Belçika’yı işgal ettiler. 12 Mayıs’ta yine Alman birlikleri Fransa’ya girdi.
Savaşta tarih 1940’ların Haziran ayına geldiğinde Müttefikler Norveç’ten çekildi. Devam eden süreçte İtalya, İngiltere ve Fransa’ya savaş ilan etti. 14 Haziran’da Paris Almanlar tarafından işgal edildi, bunun üzerine 18 Haziran’da De Gaulle, Londra’dan Fransız direnişi için çağrı yaptı. General radyo aracılığı ile askeri deneyimi olan Fransızları Londra’da kendisi ile birleşmeye davet etti. Bu davete katılan Fransızlar, Özgür Fransa harekatı üyesi olarak kabul edilir ve bu dış direniştir. İç direniş ise Fransa’da işgal altındaki yerlerde bulunan erkek ve kadınları kapsar. 22 Haziran’da ise Fransa bölünür. Naziler ülkenin kuzey ve batısını işgal ettiler.
1940’ın Temmuz ve Ekim dönemi Britanya Muharebesi ile dikkat çeker. Alman Hava Kuvvetleri Luftwaffe’nin, Büyük Britanya’ya karşı işgal harekatını gerçekleştirebilmek için hava üstünlüğünü elde etmeyi planladığı hava savaşlarıdır. Bu saldırılarda üstünlük kuramayan Luftwaffe, 31 Ekim 1940’da saldırıları durdurdu. Bu savaşta Britanya dünya tarihinde ilk kez radar sistemini kullanmıştır. 4-5 km mesafeden düşman uçaklarını görebilen İngiliz radar sistemi, Luftwaffe’nin bu hava savaşında büyük kayıplar vermesine sebep olmuştur. Yaklaşık 1500 İngiliz uçağına karşın, 1900 civarında Alman uçağı etkisiz hale gelmiştir. İngilizler yaklaşık 550 ölüm ile savaşı bitirirken, Almanlar ise 2700’e yakın kayıp vermiştir. Hava üstünlüğü olmayınca, Almanlar İngilizlere karadan saldırı planı olan Denizaslanı Harekatını da iptal etti. Bu hava savaşı sonunda Winston Churchill şöyle demiştir:
“Savaş tarihinde hiçbir vakit bu kadar çok kişi, bu kadar az kişiye bu kadar şey borçlu olmamıştır.”
Britanya'nın ada konumunda olması ve o dönemin en büyük donanmasına sahip olması ülkenin güvenliğini sağlayan ve bu savaştan güçlü çıkmasındaki en önemli faktörler olmuştur. Bu savaşın başarısızlığı Almanlara adanın işgal edilemeyeceğini göstermiştir. Daha sonra Hitler yönünü Sovyetler Birliğine çevirecektir ve Barbarossa Harekatı başlayacaktır.
Aynı şekilde yoğun geçen Temmuz-Ekim döneminde İtalya ise Somali, Mısır ve Yunanistan’ı işgal etti. Temmuz ayının önemli bir gelişmesi de Japonya’nın Büyük Doğu Asya Ortak Refah Alanını ilan etmesiydi. Japonlar tarafından işgal altında bulunan Asya halkları için oluşturulan bir propagandaydı. Güney Doğu Asya’yı Batılı devletlerin işgal ve sömürüsünden kurtarmak, bölgeyi Japonya liderliğinde siyasi ve ekonomik açıdan güçlendirmek, bölgede Japon egemenliği kurmak gibi amaçlarla ortaya çıkan politikadır.
1940 ‘ın Eylül ayında takvim 25’i gösterirken, ABD Japonların muharebe şifrelerini kırmayı başarır. 17 Eylül’de ise İtalya, Japonya ve Almanya Mihver Paktı’nı imzalar. Berlin’de imzalanan Mihver Paktı üç ülkenin ortak çıkarlarını korumayı ve Sovyetler Birliğine karşı birlik olmayı amaçlayan siyasi ve askeri bir anlaşmadır.
1940 yılında Kasım ve Aralık aylarında ise Yunanlıların yaptığı direniş, İtalyan işgalini püskürttü. Libya, Mısır ve Afrika Boynuzu’nda İngiliz karşı taarruzları meydana geldi.
“II. Dünya Savaşı Tarihi” yazı serimin ikinci bölümünde 1939-1940 yıllarında meydana gelen en önemli olaylara yer verdim. Üçüncü bölümde görüşmek üzere.