☰
✕
Ekonomi

Rusya, yaptırımların gölgesinde buzları eriyen Arktik'ten rekor miktarda petrol taşıdı

Rusya'nın Kuzey Deniz Yolu üzerinden Asya'ya petrol sevkiyatı, yaptırımlar ve geleneksel rotalardaki güvenlik sorunları nedeniyle bu yıl rekor kırdı. Küresel ısınmayla Arktik'te buz örtüsünün azalması, bölgenin enerji ticaretindeki önemini artırıyor.

MOSKOVA (AA) - Uluslararası enerji piyasaları araştırma kuruluşu S&P Global'in Commodities at Sea gemi takip verilerine göre, Rusya'nın Kuzey Deniz Yolu üzerinden Asya'ya ham petrol ve petrol ürünleri sevkiyatı, 2026'daki seyrüsefer sezonunda 13,2 milyon varile ulaştı. Sevkiyat miktarı 2024'te 10,8 milyon, 2025'te ise 12,2 milyon varil seviyesinde gerçekleşmişti.

S&P Global'in 2 Kasım'da yayımladığı verilere göre, sevkiyatlar geçen yılın rekorunu yaklaşık yüzde 8 aşarken Rus petrol şirketi Rosneft'in Arktik bölgesindeki Vostok Oil projesinden gerçekleştirilen ilk sevkiyatlar da artışa katkı sağladı.

Rusya'nın kuzey kıyıları boyunca uzanan Kuzey Deniz Yolu, Baltık Denizi'ndeki limanlardan hareket eden tankerler için Avrupa kıyıları ve Süveyş Kanalı üzerinden Asya'ya ulaşan geleneksel güzergaha alternatif oluşturuyor.

Yaptırımlar Rus petrolünün yönünü Asya'ya çevirdi

Rusya'nın petrol ihracatındaki değişimde, Avrupa Birliği'nin (AB) Aralık 2022'de Rusya'dan deniz yoluyla ham petrol, Şubat 2023'te ise petrol ürünleri ithalatını yasaklaması önemli rol oynadı.

Batılı ülkelerin Rus petrolüne yönelik tavan fiyat uygulaması ile deniz taşımacılığı, sigorta ve finansman hizmetlerine getirdiği kısıtlamalar, Rus enerji şirketlerinin ihracat pazarlarını ve lojistik güzergahlarını yeniden düzenlemesini hızlandırdı.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak'ın ocakta 'Enerji Politikası' dergisinde yayımlanan makalesine göre, ülkenin petrol ihracatında Asya ülkelerinin payı 2021'de yüzde 40 seviyesindeyken 2025'te yüzde 80'e yükseldi.

Rusya'nın geçen yıl toplam 238 milyon ton petrol ihraç ettiğini bildiren Novak, Avrupa'ya yönelik sevkiyatın geçmişteki 175 milyon ton seviyesinden yaklaşık 25 milyon tona gerilediğini belirtti.

AB Konseyinin temmuzda kabul ettiği 21'inci yaptırım paketi kapsamında, Rusya'nın petrol ticaretinde kullanılan 41 gemi daha yaptırım listesine eklenirken, kısıtlama uygulanan gemi sayısı 670'i aştı.

Yaptırımların yanı sıra Kızıldeniz ve Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik sorunları ile yükselen navlun fiyatları da kuzey rotasına ilgiyi artırdı.

S&P Global'in araştırmasına göre, Rusya'nın batısındaki petrol terminallerinden Doğu Asya'ya Süveyş Kanalı üzerinden yapılan sevkiyatlar genellikle en az altı hafta sürüyor. Arktik güzergahında ise uygun buz koşullarında taşıma süresi yüzde 40'a kadar azalıyor.

Kuzey rotasında mesafenin kısalması, yakıt tüketimi ve gemi kiralama giderleri açısından avantaj sağlarken buzkıran hizmetlerinin maliyeti, sınırlı sayıdaki uygun tanker ve zorlu iklim koşulları bu tasarrufu azaltıyor.

Kuzey Deniz Yolu'nda 40 milyon tonluk taşımacılık beklentisi

Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom Genel Müdürü Aleksey Lihaçev, 16 Ekim'de yaptığı açıklamada, Kuzey Deniz Yolu üzerinden gerçekleştirilen toplam yük taşımacılığının bu yıl 40 milyon tonu aşmasını beklediklerini bildirdi.

Ekim ortası itibarıyla taşınan yük miktarının 35 milyon tonu geçtiğini belirten Lihaçev, bunun geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 20 artış anlamına geldiğini kaydetti.

Rusya Uzak Doğu ve Arktik Kalkınma Bakanı Aleksey Çekunkov da 11 Kasım'daki açıklamasında, güzergah üzerindeki transit taşımacılığın kasım başı itibarıyla 6 milyon tona ulaşarak geçen yılın aynı dönemine göre iki katına çıktığını belirtti.

Rosatom verilerine göre, Kuzey Deniz Yolu üzerinden 2025'te toplam 37,2 milyon ton yük taşındı. Güzergah, petrol ve petrol ürünlerinin yanı sıra sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), maden cevheri ve konteyner taşımacılığında da kullanılıyor.

Vostok Oil projesiyle petrol ihracatının artırılması hedefleniyor

Rusya'nın Arktik bölgesindeki büyük enerji yatırımlarından Vostok Oil projesi kapsamında ilk petrol sevkiyatı, Devlet Başkanı Vladimir Putin'in katıldığı törenle eylülde yapıldı.

Rosneft'in açıklamasına göre, Krasnoyarsk bölgesindeki petrol sahalarını Arktik kıyısındaki Buhta Sever Limanı'na bağlayan 790 kilometrelik petrol boru hattı devreye alınırken ilk petrol buz sınıfı Valentin Pikul tankerine yüklendi.

Rosneft Üst Yöneticisi İgor Seçin, yıllık 100 milyon ton taşıma kapasitesine sahip olacak şekilde tasarlanan boru hattının bölgedeki petrolü uluslararası pazarlara ulaştıracağını belirtti.

Rosatom'un Arktik Direktörü Vladimir Panov ise 27 Ekim'deki açıklamasında, proje kapsamında Kuzey Deniz Yolu üzerinden altı sevkiyat gerçekleştirildiğini bildirdi.

Arktik'te buz örtüsü azalıyor

Küresel ısınmanın etkisiyle Arktik bölgesindeki deniz buzlarının uzun vadede azalması, özellikle yaz ve sonbahar aylarında gemi taşımacılığına elverişli koşulların oluşmasına katkı sağlıyor.

Rusya Federal Hidrometeoroloji ve Çevre İzleme Servisinin (Rosgidromet) 21 Eylül'de yayımladığı verilere göre, Arktik'teki deniz buzlarının kapladığı alan 16 Eylül itibarıyla 4,73 milyon kilometrekareye gerileyerek geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5 azaldı.

Bununla birlikte, bölgede petrol taşımacılığının genişlemesi çevresel riskleri de gündeme getiriyor.

S&P Global Maritime Intelligence Risk Suite verilerine göre, 2025-2026 döneminde Kuzey Deniz Yolu üzerinden uluslararası müşterilere Rus ham petrolü taşıyan 28 geminin tamamı, seferleri sırasında en az bir Batılı ülkenin yaptırım listesinde bulunuyordu. Gemilerin 7'sinin buz sınıfı kaydının bulunmaması, olası kazalar ve petrol sızıntılarına ilişkin endişeleri artırıyor.

Rusya 2027'de yıl boyunca düzenli taşımacılık hedefliyor

Rosatom'un Arktik Direktörü Panov, 27 Ekim'de İnterfaks haber ajansına verdiği röportajda, Kuzey Deniz Yolu üzerinden Asya yönündeki düzenli sevkiyatların 2027 başında yıl boyunca gerçekleştirilebilmesini hedeflediklerini bildirdi.

Yeni nükleer buzkıran Çukotka'nın gelecek yılın başında hizmete alınmasının planlandığını belirten Panov, böylece Rusya'nın nükleer buzkıran filosundaki gemi sayısının 9'a yükseleceğini kaydetti.

Rusya ile Çin arasında Kuzey Deniz Yolu'ndaki yük taşımacılığının 2030'a kadar yıllık 20 milyon tona çıkarılmasını öngören bir yol haritası da bulunuyor.

Panov, düzenli taşımacılığın geliştirilmesi için gemilerin seyir hızının artırılması ve bölgedeki arama kurtarma, iletişim ve sağlık altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti.


Muhabir: Emre Gürkan Abay