Bilirsiniz, öğrenci psikolojisinde bir soruyu çözmek üzere tahtaya kalkıldığında hissedilen ayrı bir heyecan vardır. Siz görmeseniz de bütün sınıfın gözlerini üzerinizde hissedersiniz; acaba o soru doğru çözülecek mi? Mahcubiyet duyma ihtimalinin yarattığı bu kaygı, sadece çocuklukta taşınmıyor. Bireyin, diğerlerinin kendisini sandığından daha fazla gözlemlediğine inanmasını ifade eden bu durum, sosyal psikolojide havalı bir isme sahip: Spot Işığı Etkisi.
Spot ışıklarının altında bulunanlar bilir, o ışıkların arkasından onlarca göz sizi izler. Haliyle söyledikleriniz ve yaptıklarınız önemlidir. Eğer günlük yaşamınızda da diğerlerinin görünüşünüzü, eylemlerinizi ve söylemlerinizi sürekli izlediği ve değerlendirdiği hissinde iseniz, spot ışığı etkisi altındasınız demektir.
Bir sunum yaparken bir sözcüğü yanlış telaffuz ettiğinizde “Eyvah, rezil oldum!” diye düşünmeniz, aynada sizin odak noktanız olan ve bakar bakmaz dikkatinizi çeken yüzünüzdeki o sivilceye takılmanız, alıştığınızın dışında ve belki çok da ait hissetmediğiniz bir kıyafet giydiğinizde “Herkes bana bakıyor!” düşüncesine sahip olmanız birer spot ışığı etkisi.
Dünyanın merkezi
Kendi hakkınızda sahip olduğunuz görüşler olduğu gibi diğerlerinin de sizin hakkınızda sahip olduğu görüşler ile sizin hakkınızda sahip olduğunu düşündüğünüz görüşler vardır ve kendinize ilişkin görüşleriniz genellikle bundan etkilenir. Bu etki bir süre sonra sizi başkalarına nasıl görünmeniz gerektiği konusunda yönlendirir. Bu da sizi olumsuz bir durumda kalmayacağınıza inansanız dahi ortamda kontrollü ve olduğunuzdan farklı davranan biri haline getirir. Bu nedenle herkesin, yüzünüzdeki sivilceye baktığını düşünürsünüz. Diğerlerinin ne düşündüğüne ilişkin tahminler yürütüp bunlar üzerinden kendinize dair olumsuz yargılar oluşturduğunuzda ise, sosyal ilişkileriniz olumsuz etki alır. Kalabalık ortamlarda ya da tanımadığınız insanların yanında hatalı bir davranışta bulunmaktan ve rezil olmaktan korkabilirsiniz. Böylece içinizden geldiği gibi davranamamak sizde baskı oluşturabilir.
Kendilik tanımınızın oluşmasında, kendi hakkınızdaki düşüncelerinizin de etkisi büyük. Nasıl olduğunuza inanırsanız, öyle davranırsınız. Nasıl düşünürseniz, zihniniz o yönde çalışır. Bu nedenle, spot ışığı etkisini fark etmek sosyal kaygıyı ve özgüven eksikliğini yönetebilmek açısından önemlidir. Unutmayın! Kimse dünyanın merkezi değil ve siz de dahil herkes çoğu zaman kendi hayatıyla meşgul.