☰
✕

TRENLER ÇARPIŞTI… PEKİ, DÜĞMEYE KİM BASTI?

Dijital çağda trenleri raydan çıkarmak için artık demiryoluna gitmeye gerek var mı? İspanya'da yaşanan tren kazasının ardından ortaya atılan iddialar oldukça düşündürücü. Sinyalizasyon sistemine yönelik olası bir siber saldırı ihtimali de tartışmaların gündemine girdi. Henüz doğrulanmış bir siber saldırı bulgusu olmamasına rağmen, ortaya atılan iddialar insanın aklına ister istemez şu soruyu getiriyor: Acaba trenler yalnızca raylarda mı çarpışıyor, yoksa artık bilgisayar ekranlarının arkasında da birileri makas mı değiştiriyor? Eskiden bir treni durdurmak için önüne bir engel koymanız, rayları bozmanız veya makiniste ulaşmanız gerekirdi. Şimdi ise teknoloji sayesinde işler biraz daha modern! Tabii güvenlik tedbirleri yeterli değilse, klavyenin başındaki birinin de ciddi sorunlara yol açabileceği bir çağdayız.

Düşünün… Saatte yüzlerce kilometre hızla ilerleyen bir tren, yüzlerce yolcu… Makinist görevini yapıyor, yolcular kahvelerini içiyor, çocuklar camdan dışarıyı seyrediyor. Herkes hayatına devam ediyor. Ama sistemin görünmeyen tarafında bir sorun varsa, birkaç saniye içerisinde bütün bu düzen değişebilir. Elbette bu, İspanya'daki kazanın böyle gerçekleştiği anlamına gelmiyor. Ancak üzerinde düşünülmesi gereken ihtimal tam da bu!

SİBER SALDIRI: RAYLARDAKİ TEHLİKE ARTIK EKRANLARIN ARKASINDA MI?

Modern demiryolları yalnızca çelik raylardan, lokomotiflerden ve makinistlerden ibaret değil. Sinyalizasyon, makas kontrolü, haberleşme, tren koruma ve trafik yönetimi gibi çok sayıda dijital sistem birlikte çalışıyor. Yani demiryolları artık biraz da bilgisayar mühendislerinin, yazılımcıların ve siber güvenlik uzmanlarının sorumluluğunda. Peki, bu sistemlerin güvenliğini kim sağlıyor?

Olası riskleri üç başlıkta değerlendirelim:

1. Sinyalizasyon sistemleri

Bir sinyalin yanlış bilgi üretmesi, demiryolu trafiğinde ciddi güvenlik sorunlarına neden olabilir. Normal şartlarda emniyet sistemleri bu tür çelişkileri önlemek üzere tasarlanır. Ancak hiçbir sistemin yalnızca üzerinde yazan güvenlik sertifikasıyla korunacağını düşünmemek gerekir.

2. Makas kontrol sistemleri

Trenlerin hangi hatta ilerleyeceğini belirleyen makas mekanizmaları, demiryolu güvenliğinin temel unsurlarındandır. Burada yaşanacak teknik bir arıza veya yetkisiz müdahale, ciddi sonuçlar doğurabilir.

3. Otomatik tren koruma sistemleri

ATP gibi sistemler, trenlerin güvenli hız sınırlarında kalmasına ve tehlikeli durumlarda otomatik müdahale edilmesine yardımcı olur. Peki, bu sistemlerin kontrol mekanizmaları devre dışı kalırsa ne olur? İşte asıl mesele burada başlıyor. Eskiden tren kazalarında makinistin ne yaptığı sorgulanırdı. Dijital çağda ise makinistin yanında bir de şu soruyu sormak gerekiyor: Bilgisayarın başında kim vardı ve o bilgisayara kim erişebiliyordu?

BİR ÜLKENİN DAMARLARI: KRİTİK ALTYAPILAR KİMİN KONTROLÜNDE?

Demiryolları, elektrik şebekeleri, su sistemleri, haberleşme ağları ve hava trafik yönetimi… Bunların tamamı bir ülkenin hayati altyapılarıdır. Bir ülkenin savunma sistemleri ne kadar önemliyse, vatandaşlarının hayatını her gün devam ettiren bu altyapılar da o kadar önemlidir. Üstelik bunların güvenliği yalnızca fiziksel koruma tedbirleriyle sağlanamaz. Bugün bir elektrik santralinin çevresine güvenlik duvarları, kameralar ve silahlı personel yerleştirebilirsiniz. Ancak sistemin dijital yönetimine yetkisiz erişim mümkünse, bütün o güvenlik tedbirlerinin ne kadar yeterli olduğunu yeniden düşünmek gerekir.

Yabancı şirketler ve dijital bağımlılık

Kritik altyapılarda yabancı menşeli şirketlerin yazılımları, donanımları ve teknik hizmetleri kullanılabiliyor. Bu tek başına bir güvenlik açığı değildir. Dünyanın birçok ülkesi uluslararası teknoloji şirketleriyle çalışıyor. Ancak asıl mesele, bu şirketlere hangi yetkilerin verildiği ve sistemlerin ne ölçüde denetlendiğidir.

Örneğin:

  • Sistemlerin yönetim panellerine kimler erişebiliyor?
  • Yazılım güncellemeleri bağımsız olarak denetleniyor mu?
  • Kaynak kodları ve sistem mimarileri üzerinde yeterli kontrol var mı?
  • Uzaktan bakım bağlantıları nasıl korunuyor?
  • Acil bir durumda sistemin kontrolü tamamen ulusal otoriteye geçebiliyor mu?
  • Tedarikçi şirketle ilişkiler kesildiğinde sistemler çalışmaya devam edebiliyor mu?

Bunlar cevaplanması gereken sorular. Çünkü bir ülkenin kritik altyapısını yönetmek başka, o altyapının anahtarlarını başkasına teslim etmek bambaşka şeydir. Teknoloji satın alabilirsiniz ama güvenliği satın aldığınız şirketin iyi niyetine emanet edemezsiniz.

GÜVENLİK RİSKLERİ: DOSTLUK BAŞKA, SİSTEM ŞİFRESİ BAŞKA!

Özellikle İsrail menşeli şirketlerin kritik altyapılardaki varlığı ve erişim yetkileri konusunda dikkatli olunması gerektiğini düşünüyorum. Burada mesele herhangi bir ülkenin bütün şirketlerini peşinen suçlamak değil. Mesele, hangi ülkeden gelirse gelsin, kritik sistemlere erişimi bulunan her şirketin aynı sıkı güvenlik denetimine tabi tutulmasıdır. Çünkü uluslararası ilişkilerde dostluklar, ittifaklar ve ekonomik ortaklıklar değişebilir. Ama bir ülkenin kritik altyapısına yerleştirilmiş güvenlik açığı, diplomatik ilişkilerdeki değişiklikleri beklemez. Bugün dost olduğunuz bir ülkeyle yarın siyasi anlaşmazlık yaşayabilirsiniz. Peki, o ülkenin şirketine verdiğiniz dijital erişim yetkileri ne olacak? Diplomatik ilişkiler bozulunca şifreler de kendiliğinden mi değişecek? Keşke mesele bu kadar kolay olsaydı!

Olası tehdit senaryoları

  1. Sabotaj: Kritik sistemlerin işleyişine kasıtlı müdahale edilmesi.
  2. Hizmet kesintisi: Elektrik, ulaşım veya haberleşme altyapısının çalışamaz hâle getirilmesi.
  3. Veri sızıntısı: Kritik altyapıların mimarisine, zafiyetlerine ve operasyonel bilgilerine erişilmesi.
  4. Fidye yazılımı: Sistemlerin kilitlenerek hizmetlerin aksatılması.
  5. Tedarik zinciri saldırısı: Güvenilir görünen bir yazılım veya donanım güncellemesi üzerinden zararlı bileşenlerin sisteme taşınması.

Bunların tamamı dünyada karşılaşılan gerçek siber güvenlik tehditleridir. Ve en önemlisi, saldırıyı gerçekleştiren kişinin sistemin bulunduğu ülkede olması bile gerekmez. Artık tehditlerin pasaport kontrolünden geçmesi gerekmiyor!

TÜRKİYE NE YAPMALI?

Türkiye'nin savunma sanayiinde yerli ve millî teknolojiler geliştirmesi ne kadar önemliyse, sivil ve kritik altyapılarda da aynı yaklaşımı benimsemesi o kadar önemlidir. Üstelik mesele yalnızca yerli üretim yapmak değildir. Yerli üretimin de güvenli, denetlenebilir ve sürdürülebilir olması gerekir.

Bunun için:

  • Kritik altyapılarda kullanılan bütün yazılım ve donanımlar bağımsız güvenlik denetimlerinden geçirilmelidir.
  • Yabancı tedarikçilerin uzaktan erişim yetkileri sınırlandırılmalı ve sürekli izlenmelidir.
  • Kaynak kodu inceleme, yazılım doğrulama ve denetim hakları sözleşmelerde güvence altına alınmalıdır.
  • Kritik sistemler internetten ve kurumsal ağlardan uygun şekilde ayrıştırılmalıdır.
  • Yerli yazılım, donanım ve siber güvenlik çözümleri geliştirilmelidir.
  • Sistemlerin yabancı tedarikçiden bağımsız çalışabilmesi için acil durum planları hazırlanmalıdır.
  • Siber saldırı senaryoları yalnızca masa başında değil, gerçekçi tatbikatlarla test edilmelidir.

Çünkü güvenlik, bir saldırı gerçekleştikten sonra basın açıklaması yapmak değil, saldırı gerçekleşmeden önce gerekli tedbirleri almaktır.

SON SÖZ: DİJİTAL DÜNYADA ANAHTAR KİMİN CEBİNDE?

Bugün trenlerin sinyalizasyonunu, yarın uçakların haberleşmesini, ertesi gün elektrik şebekelerinin kontrolünü kimin yönettiğini hiç düşündünüz mü? Bir ülkenin kritik altyapısına erişim sağlamak, yalnızca teknik bir hizmet sunmak değildir. Aynı zamanda o ülkenin güvenliğini, ekonomik istikrarını ve doğrudan insan hayatını ilgilendiren bir sorumluluk üstlenmektir. Elbette yabancı teknoloji kullanmak zorundayız diye bütün yabancı şirketleri potansiyel tehdit olarak görmek doğru değil. Ancak bir şirketin menşei kadar, erişim yetkileri, güvenilirliği, denetlenebilirliği ve kriz anındaki davranış biçimi de önemlidir. Unutmayalım: Bir ülkenin kritik altyapısının kontrolünü başkasına bırakıp sonra da her şeyin yolunda gitmesini beklemek, evinizin anahtarını tanımadığınız birine verip kapınızın neden açık kaldığını sorgulamaya benzer. Üstelik bu kez mesele yalnızca evinize kimin girdiği değil; trenlerin, uçakların, elektrik santrallerinin ve milyonlarca insanın hayatının kimin kontrolünde olduğudur.

Teknolojiyi ithal edebilirsiniz. Yazılımı satın alabilirsiniz. Bakım hizmetini dışarıdan alabilirsiniz. Ama ülkenizin güvenliğini bir tedarikçinin iyi niyetine havale edemezsiniz. Ve son bir soru: Yarın bir tren kazası yaşandığında makinisti, rayları, sinyalizasyonu ve hava koşullarını sorgulayacağız. Peki, bütün bu sistemlerin dijital anahtarlarını kimin taşıdığını da sorgulayacak mıyız? Yoksa yine olaydan sonra toplanıp, hep birlikte çok ciddi bir yüz ifadesiyle: “Böyle bir şey nasıl olabilir?” mi diyeceğiz? Dijital çağda asıl tehlike, kapının kırılması değil; kapının anahtarını kime verdiğinizi unutmanızdır.