☰
✕

TRUMP, PUTİN VE Şİ AYNI MASADA: DÜNYA YENİ BİR YALTA'YA MI HAZIRLANIYOR?

Üç nükleer gücün liderleri Çin'de buluştu. Ukrayna'dan İran'a, nükleer silahlardan küresel ticarete kadar dünyanın geleceğini ilgilendiren kritik başlıklar masada.

Dünya siyasetinde dengeleri değiştirebilecek tarihi bir buluşma gerçekleşti. ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Çin'in Shenzhen kentinde aynı diplomatik zeminde bir araya geldi. Dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderlerini buluşturan zirve, yalnızca diplomatik bir temas değil, küresel güç mücadelesinin hangi yöne evrileceğini gösteren önemli bir sınav niteliğinde.

Masadaki başlıklar dünyanın en hassas fay hatları: Ukrayna savaşı, İran'daki çatışmalar, nükleer silahlanma, enerji güvenliği, ABD-Çin ticaret gerilimi ve yapay zekâ rekabeti. ABD ile Rusya arasındaki son nükleer silah kontrol anlaşmasının sona ermesi, yeni bir silahsızlanma arayışını daha da önemli hale getiriyor. Trump, Çin'in de nükleer müzakerelere katılmasını isterken Pekin yönetiminin bu konuda temkinli tutumu dikkat çekiyor. Çünkü Çin'in nükleer kapasitesi, ABD ve Rusya'nın cephanelikleriyle aynı ölçekte değil.

Ancak bu zirvenin asıl çarpıcı tarafı, masada konuşulacak konular kadar masada kimlerin bulunmadığı. Ukrayna'nın geleceği tartışılırken Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, İran'ın geleceği konuşulurken İran yönetimi bu üçlü buluşmanın tarafı değil. Avrupa ülkelerinin de Ukrayna konusunda alınabilecek kararlardan dışlanma ihtimali ciddi kaygı yaratıyor. İşte tam da bu noktada dünya, 1945'teki Yalta Konferansı'nı hatırlıyor. İkinci Dünya Savaşı'nın ardından büyük güçlerin Avrupa'nın geleceğini şekillendirdiği o tarihi toplantı, bugün yeniden tartışılıyor. Elbette bugünkü koşullar farklı; ancak güçlü devletlerin kendi aralarında kuracağı dengelerin, diğer ülkelerin kaderini belirlemesi ihtimali değişmiş değil.

Büyük güçlerin aldığı kararların bedelini, çoğu zaman o masada bulunmayan ülkeler öder. Alınan kararların etkisi, diplomatik salonların duvarlarını aşarak başka ülkelerin sınırlarına, ekonomilerine, güvenliğine ve geleceğine kadar ulaşır. Türkiye de bu denklemde gelişmeleri uzaktan izleyebilecek bir ülke değil. Karadeniz'deki güvenlik dengeleri, NATO üyeliği, enerji hatları, ticaret yolları ve Orta Doğu'daki gelişmeler, bu üç gücün atacağı adımlardan doğrudan etkilenebilir.

Asıl soru şu: Trump, Putin ve Şi dünyayı daha güvenli bir düzene mi taşıyacak, yoksa kendi çıkarları doğrultusunda yeni güç alanları mı oluşturacak? Bu zirveden hemen büyük anlaşmalar çıkması beklenmese de üç liderin aynı masada buluşması başlı başına önemli bir siyasi mesaj. Çünkü dünya artık yalnızca savaşların nerede yaşanacağını değil, savaşların ve barışın kimlerin kararıyla şekilleneceğini de sorguluyor.