Şarlman, Orta Çağ Avrupası’nın en büyük hükümdarlarındandır. Adaletli yönetimi, kültür çalışmalarına ağırlık verişi, babasından kalan sınırları büyütmesi, el sanatlarına verdiği önem, eğitime verdiği önem, din ve devlet işlerini ayrı tutması gibi başarıları ile biliyoruz imparatoru.
Kronik yayınları tarafından bizlere sunulan ve bugün incelemesini yaptığım bu kitap da büyük hükümdar Şarlman’ın hayatını anlatmaktadır. Avrupa tarihinde din adamı olmayan biri tarafından yazılan ilk biyografi olan bu kitap, Şarlman’ın yakın arkadaşı olan Einhard tarafından kaleme alınmıştır.
Ancak kitap sadece bununla da sınırlı kalmıyor, yani sadece Einhard tarafından anlatılan bir Şarlman biyografisi okumayacaksınız. Kitaba değer katan en önemli ayrıntı da burası olmuş zaten. Samsun 19 Mayıs Üniversitesinde öğretim görevlisi olarak çalışan Sn. Özlem Genç’in Latinceden Türkçeye çevirisi haricinde, kitabın bize vermek istediği mesajları ve kitabın yazım amacını anlatan önsöz kısmını çok beğendim.
Özlem Hanım, hemen arkasından Orta Çağ’da biyografi türünün değerine ve tarihi gelişimine yer vermiş ve çeşitli uygarlıklarda biyografiyi incelemiş. Orta Çağ’da biyografi yazımının manastır ve kiliselerden, kraliyet saraylarına geçtiği açıklanmış.
Sonraki bölümde yazar Einhard’ın hayatı anlatılmış ve yazarın diğer eserlerine yer verilerek, kısa kısa anlatımlarla bu eserler incelenmiş.
Bir sonraki bölümde çeşitli kaynaklardan yararlanılarak Şarlman’ın yaşamı, özel hayatı, yönetim politikası, dinî faaliyetleri, mali politikası, askerî ve kültürel faaliyetleri anlatılmıştır ve bunları anlatırken de faydalanılan kaynaklar, ilgili sayfanın hemen altında belirtilmiştir. Kitapta en sevdiğim ve en verim aldığım kısım burası oldu.
Bir sonraki bölümde, Einhard tarafından yazılan biyografiye yer verilmiştir. Şarlman’ın bu biyografisinde ise imparatorun evliliklerindeki olumsuzlukları haricinde eğer başka konularda da varsa, hiçbir olumsuzluğuna ya da hatasına yer verilmemiştir. Şarlman ile olan yakınlığı ve imparatorun çocuklarıyla da arkadaş gibi olması nedeniyle, başkasının böyle bir eseri kendisi gibi yazabileceğine güvenmediği için bu biyografiyi kaleme almıştır. Kendisinden sonraki kuşaklara Şarlman’ı anlatmayı görev bilmiştir. Bu da akıllara şu soruyu getirmektedir; Einhard, İmparator Şarlman’ın yakın arkadaşı olduğu için hiçbir olumsuzluğunu veya varsa hatasını dile getirmemiş olabilir mi? Çünkü Şarlman’ın askerî faaliyetleri ve kardeşi Carloman ile olan politik ilişkisinden pek söz edilmemiştir. Birçok evlilik yaptığı belirtilirken varsa yaşanılan sorunlar dile getirilmemiştir. Dolayısı ile imparatoru başka kaynaklardan da incelemek gerektiği düşüncesindeyim.
Kitabın final bölümünde ise “Değerlendirme” başlığı ile, Einhard tarafından yazılan biyografide verilen bazı bilgilerin doğrulukları, aynı dönemde ya da sonradan yazılan başka eserlerle mukayese edilerek değerlendirilmiş ve varsa soru işareti uyandıran yerler, belirtilmiştir.
Bu kitapla, Orta Çağ Avrupa Tarihi’nin bir kesitinin anlaşılmasına katkı sağlanmıştır. Eserde konu edilen coğrafyanın daha iyi anlaşılması için bazı haritalar da eklenmiştir. Ve değerlendirme bölümü gerçekten çok efektif olmuş çünkü Einhard tarafından verilen bilgilerin hepsinin doğruyu yansıtmadığı açıklanmıştır. Şarlman’ı merak edenlere, dahası biyografiyi ve Einhard’ı merak edenlere kitap kesinlikle tavsiyemdir. Çok başarılı bir kaynak olmuş.
Gelelim bu kıymetli kitaptan aldığım kısa notlarla İmparator Şarlman’ın hayatına…
Bilim dünyasının çoğu 2 Nisan 742’de doğduğunu kabul etmektedir ancak Petavian Yıllıkları 747 ve bazı başka kaynaklar 748 olarak da alabilmektedir. Frank ve Lombard kralıdır. Savaş zamanı giydiği kıyafetlerinin haricinde günlük yaşamında sade bir giyim şekli olduğu ve halkla bir gibi göründüğü bilinmektedir. Şehir yöneticilerine, kendi şehirlerindeki yoksulları besleme zorunluluğu getirmiştir. Engelli vatandaşlar ve hacılar için imarethaneler kurulmasını teşvik etmiştir. Kıtlık zamanlarında faizlerin yarıya indirilmesini bildirmiştir. Toplum huzurunu tehdit eden madde tüketimini yasaklamıştır.
Askerî hayatı çok başarılı olmuştur ve sürekli seferlerle geçmiştir. Son derece dindar birisidir. Kendisine “David” adının layık görülme sebebi de dinine olan bu bağlılığıdır. Eğitime çok önem veren birisidir, kendisi okuyabilirken ancak yazamamaktadır. 775 yılında verdiği bir talimatla tüm kilise ve manastırlara okullar açılmasını emretmiştir. Katedral ve manastırlarda okuma ve yazma; diğer okullarda ise müzik, aritmetik, gramer, mantık ve retorik öğretilmesini karara bağlamıştır. Kadınların da eğitim alabilmesini onaylamıştır. Kurduğu kütüphanesi Orta Çağ’ın en iyi kütüphanelerinden biri olmakla birlikte, vasiyetiyle beraber öldükten sonra kitapları adil fiyatlara satılarak, gelirleri yoksullara dağıtılmıştır. Yine servetinin en adil bir şekilde dağıtılması için tüm talimatlarını arkadaşları ve memurları önünde vasiyet etmiştir. Sadakate çok önem vermiştir. Mimari alanda da saraylar, köprüler ve şapeller yaptırmıştır. Özel hayatında birçok kez evlilik yapmıştır ve kayıtlara geçen 18 çocuğu vardır.
Babasından sonra, sınırları büyüterek bir milyon kilometrekareden fazla toprağı yönetmiştir. Kendi döneminde, Karolenj tarihindeki en geniş sınırlara ulaşılmıştır ve Orta Çağ döneminde başka hiçbir Avrupa devleti Şarlman döneminde Karolenjlerin ulaştığı sınıra ulaşamamıştır. Karolenj Devleti’ni imparatorluk seviyesine yükseltmiştir. Batı Avrupa’nın büyük bir kısmını birleştirmiştir. En çok savaşı Saksonlar ile yapmıştır. İletişimin çok sınırlı ve ağır olduğu o yıllarda böylesine büyük topraklara sahip olması nedeniyle de hem merkezi hem de yerel yönetimi uygulamıştır. Yönetiminin en önemli özelliği her yıl bir kez toplanan meclistir ve buraya katılan herkes; halktan, yabancılardan, düşmanlardan bilgiler sunmaktadır.
Kilise ile yakın ilişkiler kurmuştur ancak bu ilişkide kilise, devlet işine asla karışamamıştır. 800 yılında Papa III. Leo tarafından imparator ilan edilmiştir. Mali açıdan yeni bir parayı tedavüle sokmuştur ve her yerde artık bu denariuslar kullanılmıştır, para basımı merkezileştirilmiştir, imparatorluğun her yerinde tek tip para basılmıştır. Ölçü ve ağırlıklar tek tipe geçirilmiştir, Orta Çağ Almanyası’nda “Karl’ın ağırlığı” olarak tanınmıştır ve İngiliz kuyumcu tartısı olarak günümüze kadar gelmiştir. Tarla ekiminde üçlü bir yeni sistem getirerek verimliliği artırmıştır. Faizi yasaklamıştır. Harun Reşit ile iyi ikili ilişkiler kurmuştur.
Eğitim sisteminde, kültürel faaliyet ile ilgili Karolenj Rönesansı adı verilen bir uyanış hareketi ile ruhban sınıfının eğitilmesini amaçlamıştır. Aachen’deki sarayında bir saray okulu kurmuş ve başına o dönem Karolenj Rönesansının duayeni Yorklu bilgin Alcuin’i getirmiştir. Ülkenin her yerinden alanında uzmanları saraya davet etmiştir. Alanında en iyi uzmanların toplandığı bu sarayda hem saray mensupları hem de başrahipler eğitilmiş ve öğrendiklerini de kendi kurumlarında açtıkları okullarda rahip ya da keşişlere öğretmiştir. Çocuklar için eğitimi zorunlu kılmıştır. Okullarda yazı haneler kurarak, Karolenj Miniskülü denen yeni bir yazı stili geliştirmiştir. Böylelikle her zaman aynı stilde yazılacak ve birinin el yazısı diğeri tarafından rahatlıkla okunacaktı. Kelimeler arasına boşluklar konması, cümleye noktadan sonra büyük harfle başlanması, soru işaretinin yaygın olarak kullanılması bu yeni stilin yenilikleridir ve bu stil günümüzde kullanılan Times New Roman yazı tipinin atasıdır. 28 Ocak 814 sabahı vefat etmiştir.
İmparator Şarlman ile ilgili benim bu yazdıklarım, bu kitaptan not aldığım ince detaylardan ve yaptığım bazı araştırmalardan oluşmaktadır. Çok daha fazlası, Orta Çağ Avrupası’nda bilmeniz gerekenler, Şarlman ve Einhard hakkında birçok detay ve biyografinin Orta Çağ’daki konumu bu kıymetli kitapta. Tavsiyemdir.
Çok okuyun, kitapla ve sevgiyle kalın…