1. Uluslararası KIRIM Film Günleri, hem bir sanat gösterisi hem de tarihte eşi görülmemiş bir soykırım uygulaması sonucunda vatanlarından koparılmış insanları, onların evlatlarını ve Kırım davasının yılmaz savunucusu Mustafa Cemil Kırımoğlu’nu biraraya getiren çok anlamlı ve duygusal bir etkinlik oldu.
M. KEMAL SALLI
Geçtiğimiz hafta içinde, İstanbul’da TİKA, YTB. Sinema Genel Müdürlüğü ve Emel Kırım Vakfı’nın ortaklaşa düzenledikleri 1. Uluslararası KIRIM Film Günleri, hem bir sanat gösterisi hem de tarihte eşi görülmemiş bir soykırım uygulaması sonucunda vatanlarından koparılmış insanları, onların evlatlarını ve Kırım davasının yılmaz savunucusu Mustafa Cemil Kırımoğlu’nu biraraya getiren çok anlamlı ve duygusal bir etkinlik oldu.
KARADENİZ’İN ANAHTARI: KIRIM
Kırım, Türk tarihi ve jeopolitiği açısından sıradan bir coğrafya değil; Karadeniz'in anahtarı, Türk Dünyası’nın kültürel köprülerinden biri ve Osmanlı stratejisinin en kritik sütunlarından biridir.
Deşt-i Kıpçak coğrafyasının kalbi sayılan Kırım, Altın Orda Devleti'nin parçalanmasıyla Kırım Hanlığı olarak tarih sahnesine çıktı. Cengiz Han soyundan gelen Giray Hanedanı, Türk-İslam dünyasında eşsiz bir statüye sahipti.
Osmanlı ile Kırım arasındaki ilişki klasik bir vassal-süzeren ilişkisinin ötesindeydi. Osmanlı hukukunda ve devlet geleneğinde, Osmanoğulları hanedanının erkek soyu kesilirse, tahta geçme hakkına sahip tek unsur olarak Giray Hanedanı kabul edilirdi.
Kırım süvarileri, Osmanlı ordusunun en hızlı ve etkili harekat gücünü oluştururdu.
KARADENİZ “OSMANLI GÖLÜ”YDÜ
1475'te Fatih Sultan Mehmet'in Kefe'yi fethiyle başlayan süreçte Kırım, Karadeniz güvenlik mimarisinin merkezi oldu. Osmanlı, Azak Denizi ve Kerç Boğazı denetimini elde tutmak amacıyla Yeni Kale gibi tahkimatlar inşa ederek Çarlık Rusyası’nın sıcak denizlere inmesini asırlarca engelledi. Karadeniz ancak Kırım elde tutulduğu sürece güvenli bir iç deniz olarak kalabildi.
KIRIM’IN KAYBI: ÇÖKÜŞÜN VE BORÇLANMANIN BAŞLANGICI
1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım önce bağımsızlaştırıldı, 1783'te ise Çariçe II. Katerina tarafından Rusya tarafından ilhak edildi. Bu gelişme, Türk tarihinde nüfusunun tamamı Müslüman-Türk olan bir toprağın kaybıyla sonuçlanan ilk büyük kırılmadır.
Avrupalı devletlerin (İngiltere ve Fransa) Rusya'nın Akdeniz'e inmesini engellemek için Osmanlı yanında katıldığı Kırım Savaşı (1853-56), askeri başarıya rağmen, Osmanlı maliyesini çökertti. İlk defa dış borç alınması (1854), Duyûn-ı Umûmiye’ye ve devletin ekonomik bağımsızlığını kaybetmesine giden yolu açtı.
Osmanlı Kırım coğrafyasına egemen olduğu dönemde Kerç Boğazı'na Yeni Kale'yi inşa ederek, Rus donanmasının Karadeniz'e açılmasına izin vermemişti. Osmanlı bu sayede hem Karadeniz'in hem de Akdeniz'in tek hakim gücü olmuştu.
“OSMANLI’YI KONTROL ALTINA ALABİLMEK İÇİN…”
Fransız düşünür Volter. "Osmanlı'yı kontrol altına alabilmek için öncelikle Kırım'ı ve Kıbrıs ile Mısır'ı ele geçirmek gerekir” demişti. İngilizler Volter'in bu önerisini uygulamışlar, Hindistan'da Babür İmparatorluğu'ndan başlayarak Osmanlı'yı çevrelemeye başlamıştı. Sonra Fransa ile birlikte Osmanlı'yı hiç gereği yokken Kırım Savaşı'na sokmuşlardı.
Kırım Savaşı sonrasında tarihinde ilk defa borç almak zorunda kalan Osmanlı için çöküş süreci başlamış oldu. Osmanlı kendi derdine düşünce, Kırım Rus çarlığının kontrolüne geçmişti.
Sovyetler Birliği döneminde ise, bütün Türkistan coğrafyasında olduğu gibi, Kırım'da da tarihte eşi görülmemiş bir soykırım yaşanmıştı. 18-20 Mayıs günlerinde, Kırım’da, yüzbinlerce Kırım Tatarı hayvan vagonlarına doldurularak günlerce aç susuz dolaştırılmış, hayatlarını kaybedenler vagonlardan atılış, sağ kalanlar Türkistan coğrafyasının çeşitli bölgelerine dağıtılmıştı.
1944 yılında Stalin tarafından gerçekleştirilen 18 Mayıs Kırım Tatar Sürgünü, Kırım Türklerinin nüfusunun ve tarihi mirasının sistemli bir şekilde yok edilmeye çalışıldığı dramatik bir soykırımdır.
GASPIRALI MEŞALESİ: “DİLDE, FİKİRDE ve İŞDE BİRLİK”
Tüm baskılara rağmen Kırım aydınları, Türk Dünyası’nın modernleşme ve fikir hayatına devasa katkılar sunmuştur. İsmail Gaspıralı, "Dilde, fikirde, işde birlik" düsturuyla çıkardığı Tercüman gazetesi ve açtığı Usûl-i Cedid okullarıyla tüm Türk Dünyası’nda aydınlanma meşalesini Kırım'dan yakmıştır.
2014 yılında Rusya tarafından uluslararası hukuka aykırı şekilde yeniden ilhak edilen Kırım, günümüzde hâlâ işgal altındadır. İstanbul başta olmak üzere Türkiye genelinde düzenlenen kültürel etkinlikler, film gösterimleri ve anma programları, Kırım Tatar diasporasının kimliğini korumasını ve bu tarihsel bilincin canlı tutulmasını sağlamaktadır.
1. ULUSLARARASI KIRIM FİLM GÜNLERİ
Geçtiğimiz hafta İstanbul'da Kırım sinemasının 100. yılı dolayısıyla, Kırım sürgününü, Kırım’da yaşanan acıları ve Kırım özlemini anlatan belgesel filmlerin gösterildiği 1. Uluslararası KIRIM Film Günleri etkinliği düzenlendi.
İlk Kırım filmi olan “Alim”in gösterime girişinin 100. Yılı dolayısıyla İstanbul’da düzenlenen. 1. Uluslararası Kırım Film Günleri etkinliğinin mimarları Neşe Sarısoy Karatay ile Dr. Zafer Karatay’dı. Bu anlamlı ve bir vefa örneği etkinlik, Neşe Sarısoy Karatay başta olmak üzere, Vahide Fidan Doğan, Elif Bağış Çolpan, Erman Çeliker, Büşra Kayar, Özge Kandemir Temizel, Melike Kandemir, Burak Bilgin, İrem Duran, Ömer Tuğrul’un özverili çalışmaları sayesinde hayata geçirilmişti.
Gösterilen belgesel filmlerin hepsi de acı yüklüydü, özlem yüklüydü. AKM Yeşilçam Sineması perdesi de, Atlas Sineması perdesi de üç gün boyunca seyircilerle birlikte gözyaşı döktüler.
Emel Kırım Vakfı’nın öncülüğünde, Kültür Bakanlığı’nın, TİKA’nın, YTB’nin katkılarıyla hayata geçirilen üç günlük etkinlikte, yurtiçi ve yurtdışı katılımcının filmleri gösterildi, yapımcı, yönetici ve oyuncuları tanıtıldı. Son günde de, Kırım davasının efsane lideri Mustafa Cemil Kırımoğlu’nun da katıldığı kapanış töreninde, dereceye giren filmlere ve etkinliğe çeşitli şekilde katkıda bulunanlara ödülleri verildi.
SAFİNAR CEMİL KIRIMOĞLU’NA KIRIM MİLLİ DAVASI ONUR ÖDÜLÜ
Kırım Milli Davası Onur Ödülü, genç yaşından itibaren eşi Kırım davasının efsane lideri Mustafa Cemil Kırımoğlu’nun mücadelesine destek verebilmek ve Kırımlıların umutlarını canlı tutabilmek amacıyla fedakârca çalışan Safinar Cemil Kırımoğlu’na verildi.
Fedakarlık örneği Safinar Cemil Kırımoğlu’na ödülünü, Emel Kırım Vakfı ve Dergisi adına Emel Kırım Vakfı Başkanı Zafer Karatay takdim etti.
İNCİ ALTUĞ BOWMAN’A KIRIM MİLLÎ DAVASI ONUR ÖDÜLÜ
Kırım’ı hiçbir zaman unutmayan, Kırım Tatarlarının sesini dünyaya duyurmak için çalışan İnci Altuğ Bowman, Emel Kırım Vakfı ve Dergisi tarafından 1. Uluslararası Kırım Film Günleri’nde Kırım Millî Davası Onur Ödülü’ne layık görüldü.
İnci Altuğ Bowman’a ödülünü, Kırım Tatar halkının efsane lideri Mustafa Cemil Kırımoğlu takdim etti. Ömürlerini Kırım davasına adamış iki eski dostun sahnede kucaklaşmaları seyirciler tarafından dakikalarca alkışlandı.
EN İYİ BELGESEL ÖDÜLÜ KRISTINA PASCHYN’A
Uluslararası Kırım Film Festivali’nde "En İyi Belgesel Film Ödülü “nü "Belleğe Kazınmış" adlı belgeseliyle yönetmen Kristina Pasçın (Christina Paschyn) kazandı. Paschyn, ödülünü aldıktan sonra yaptığı konuşmada, Kırım halkının yaşadıklarından her zaman büyük acı duyduğunu, Kırımlıların vatan özlemini ve bu uğurda verdikleri mücadeleyi beyaz perdeye taşımaktan büyük gurur duyduğunu söyledi.
1.Uluslararası Kırım Film Günleri kapanış ve ödül töreninde sanatçı Mavile Memetova Kırım Halk oyunlarında örnekler sergileyerek seyircileri büyüledi.
JÜRİ ÖZEL ÖDÜLÜ ERVİN İBRAGİMOV İNSAN HAKLARI ÖDÜLÜ
Uluslararası Kırım Film Festivali kapsamında Ervin İbragimov İnsan Hakları Ödülü, “Yangan Yürek” filmiyle yönetmen Elmaz Asan’a takdim edildi.
Safinar Cemil Kırımoğlu’nun hayatını ve mücadelesini anlatan Yangan Yürek; insan hakları ve adalet arayışına, bir dava adamının eşinin yaşadığı sıkıntıları ve zorlukları yenmek için verdiği olağanüstü mücadelesini anlatıyor.
Adını, insan hakları mücadelesinin unutulmayan isimlerinden Ervin İbragimov’dan alan bu özel ödülün Yangan Yürek ile buluşması, festivalin en anlamlı ve en duygusal anlarından biri oldu.
NEŞE SARISOY KARATAY: “BU BİR KÜLTÜREL HAFIZA PROJESİDİR”
Stalin’in emriyle gösterilmesi yasaklanan ve yıllarca kilit altında tutulan 1926 yapımı sessiz film ‘Alim, restore edilerek, sansürsüz haliyle ilk kez Türkiye’de seyirciyle buluştu. Festivalin Sanat Danışmanı Neşe Sarısoy Karatay, etkinliğin amacını, yeryüzünden silinmek istenen bir halkın sanatla direnişini açıklarken yaptığı konuşmada, “Kültürü yok edilmeye çalışılan bir milletiz, bu bir kültürel hafıza projesi” dedi.
BİTMEYEN VATAN SEVDASI
İsmail Gaspıralı’nın fikirleriyle yakılan meşale, 1944 Sürgünü'nün acısıyla bilenmiş ve bugün tüm engellere rağmen canlılığını korumaktadır.
Türkiye başta olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki Kırım diasporası ve vatan Kırım’da baskı altında yaşayan Türkler için Kırım; sadece bir toprak parçası değil, vazgeçilmez bir milli kimlik ve namus davasıdır.
Tarihin en ağır zulümlerini, sürgünlerini ve haksızlıklarını yaşamış bir halkın; asil duruşunu, dilini, dinini ve milli şuurunu kaybetmeden ayakta kalabilmesi insanlık tarihi adına büyük bir direnç örneğidir.
İsmail Gaspıralı’nın yaktığı aydınlanma meşalesi, Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu’nun ve adsız kahramanların sarsılmaz mücadelesi ve yüz binlerin bitmeyen vatan sevdası; Kırım Türklerinin bir gün mutlaka özgür vatanlarında özgür ve huzur içinde yaşayacağının en büyük teminatıdır.
Kırımoğlu, “Şartlar ne kadar zorlaşsa da, şansımız ne kadar azalmış gibi görünse de, vatanımız Kırım’ın özgürlük mücadelesini sürdüreceğiz” diyor.
Yazımızı, Numan Çelebicihan’ın Kırım Tatar Millî Marşı ile noktalıyoruz:
"Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmeye,
Bilip, işitip milletimnin yarasını sarmaya...
Ant etkenmen, söz bergenmen şu karanlık ülkeye
Işık saçıp karaltını közlerimle görmeye..."
Kırımlıların çok da uzak olmayan bir zamanda vatanlarına kavuşmalarını diliyoruz.
