Yazı-tura oynarken art arda on atışta tura geldiğinde bir sonrakinin yazı olma olasılığını yüksek gördüğünüz oldu mu? Yahut bir sınavda art arda beş soruda yanıtı “A” olarak işaretlediyseniz bir sonraki sorunun yanıtının “A” olamayacağını düşündünüz mü? Kumarda sürekli kaybeden oyuncuların genellikle “Bu sefer kazanacağım!” inancıyla oyuna devam ettiği ve eldeki verilere göre inanç geliştirdiği bu durum, literatürde “Kumarbaz Yanılgısı” olarak nitelendirilir.
Üst üste zorlayıcı durumlar yaşadığınızda çevreniz tarafından kurulan “Bu kadar zorluktan sonra artık güzel şeyler olacak, inan buna!” cümlesine maruz kaldığınız olmuştur. Her kaybedişin kazanca olan inancı artırdığı bu durum, aslında tanımlanmış bir ön yargı çeşididir. Bu ön yargı, bir durum normalden daha uzun süre veya art arda yaşanıyorsa ilerleyen zamanlarda artık yaşanmayacağını düşünmemize sebep olur.
Kumarbaz yanılgısı, geçmişte yaşadığımız olayların geleceğimizi doğrudan etkileyeceği inancıyla da hayatımızda yer alır. Yukarıda örneklendirdiğimiz gibi bir sınavda art arda beş sorunun yanıtını “A” olarak işaretlediğimizde, “Bu kadar A alt alta daha fazla gelemez.” diyerek bir sonraki sorunun cevabının farklı bir şık olduğunu kuvvetle muhtemel görürüz. Oysaki art arda altı sorunun yanıtı da A olabilir. Önceki soruların yanıtı bir sonraki yanıtın ne olacağını belirlemez. Ama zihnimiz, bunu denge dışı bir durum olarak algıladığından “Yok, olamaz!” der.
Ya olursa?
Bu yanılgıyı hayatımızın her alanında farkında olmadan yaşarız. “Yenilen pehlivan güreşe doymaz.” ve çok mutlu olduğumuzda söylediğimiz “Çok güldük, ağlamayalım!” ifadeleriyle de hayatımızda yer alan bu durum, kaybettikçe kazanacağını sanmanın da bir temsilidir. İş başvurusu defalarca reddedilen biri “Bu kadar ret sonrası artık bir yer beni kabul eder.” diyebilir. Elbette ki bir sonrakinde kabul edilebilir ancak defalarca ret alması böyle bir döngüye değil aslında başvuru süreci, iş deneyimi, karşılıklı beklentiler ve diğer birtakım etkenlere bağlıdır.
Aynı şekilde, bir hayat deneyimini defalarca olumsuz yaşadığımızda “Bu kadar kötüyü yaşadıktan sonra artık iyi şeyler olmalı!” düşüncesi, bizi aynı kötüyü neden defalarca yaşadığımızı sorgulamaktan uzaklaştırır. Bunu yaşamamak için bu farkındalığımızın yanına mantığımızı almamız gerekir. Şansa bel bağlamak, bunun bizden bağımsız bir döngü olduğunu ve bir şeyin gerçekleşme ihtimalinin mevcut şartlara değil önceki sonuçlara bağlı gerçekleştiğini düşünmek; bize sadece bir kumarbazın akılcılıktan uzak bir kazanma hırsıyla söylediği “Bu sefer olacak!” cümlesini söyletir. Peki, ya bu sefer olmazsa?