Psikolog Dan McAdams; insanın, kimliğini yaşadıklarından çok yaşadıkları hakkında anlattıklarıyla kurduğunu söyler ve buna ‘anlatı kimliği’ adını verir. Hepimiz her zaman gerçeği bilmek istediğimizi sanırız. Oysa çoğu zaman istediğimiz şey gerçeğin kendisi değil bize bu gerçeği katlanılır kılan bir anlamdır. Çünkü hikâyemiz ancak böyle korunur. Anlatı kimliği de ömrümüz boyunca yaşamlarımızı yeniden yorumlamamızı sağlayan hikayelerden oluşur.
Hepimizin yaşamında karmaşıklıklar, dağınıklıklar vardır. Zihnimiz dağınıklıklara uzun süre katlanamaz. Bu nedenle de yaşadıklarımızı hikâyeye dönüştürür. Geçmiş deneyimlerimizi ve benliğimizi anlamlandırmak için anlatılar oluştururuz. Her yeni yaşantı farklı anlatılarla kim olduğumuzu, dünyaya bakışımızı, algılarımızı ve yönümüzü belirlememizde rol oynar. Bütün bunlar da hikâyemizi, yani olayların toplamını değil onlara verdiğimiz anlamları oluşturur.
Nietzsche, “Gerçekler yoktur, yorumlar vardır.” der. Kimi yorumlar bizi iyileştirirken kimileri kilitler. Olumlu bir benlik algısı oluşturma eğiliminde olduğumuzu düşünürsek, bu anlamlar daha çok olumlu bilgi ve deneyimlerimize odaklıdır. Çünkü zihnimiz kaos sevmez. Hikâyelerimiz, bu kaosu düzenleme biçimidir. Peki, neden hikâyelere bu kadar tutunuruz?
Gerçek hikâyeler
Çünkü hikâyeler bize kontrol hissi veriri ve iyi hissettirir. Eğer yorumlarımız değil salt gerçekler hikâyeyi oluşturursa, konforumuz bozulur. Diyaloglarınızı düşünün: “Bana gerçeği söyle!” dediğiniz durumlarda, belki de rahatsız edici o gerçeği duymaya ne kadar hazır oldunuz? Peki, öğrendikten sonra hikâyeyi siz ne kadar bu gerçekle ne kadar sizdeki anlamıyla anlattınız?
Kişisel değişimi engelliyorsa, sorumluluğu her zaman karşıda görüyorsa ve yeni bilgilere duvarlar örüyorsa o hikâye artık gerçeklikle birlikte anlamı da yitirir. Bu nedenle, hikâyelerinizi oluştururken şu soruyu sorun: “Bu hikâye beni besliyor mu, yoksa yerimde mi saydırıyor?” cevabınız ikincisi ise, ihtiyacınız olan hikâye değil gerçekle yüzleşmektir. İnsanın gerçeği değil dayanabileceği bir anlam aradığı farkındalığı ile…
